Het is jammer dat je er meer dan 6 uur voor nodig hebt (meer met volledig spelersaantal) en liefst ook minimaal 5 spelers.

Dat is ook de reden dat ik het tot nu toe maar 1x heb weten te spelen. En als enige speler die het nog niet gespeeld heb eindigde ik dan ook achteraan. (Met een spel dat zo lang duurt is dat natuurlijk ook ok: stel je voor dat je uren speelt en het toeval bepaalt wie er wint...)

Maar de uren vliegen voorbij als je dit spel speelt. Interactie is hoog, en je bent ook in andermans beurt aan het nadenken wat wel en niet handig is om te doen. Terechte Klassieker.

Met deze klassieker van Compendium is onze hele bordspel-verzameling begonnen. Zeer veelvuldig gespeeld in de beginjaren, bleef dan gewoon op tafel liggen gedurende een weekeinde. Vanwege de lange duur tegenwoordig niet zoveel meer op tafel gekomen.

Het spel werkt met alle spelersaantallen, het is goed gedoseerd en interactief. Het ruilen van kaarten, waarbij altijd de mogelijkheid een ramp mee verhandelt te kunnen krijgen en het langzaam zien groeien van de eigen 'beschaving' maakt dit een waar genot voor de liefhebber van een stevig bordspel.

De kaarten zijn de ruggengraat van het spel, waarmee je je beschaving uitbreid en punten verzamelt.

Het doorworstelen van de opbouw kan voor sommige als een probleem worden ervaren, maar het maakt ook deel uit van de stijgende spanning naar de eerste conflicten en rampspoed die een ieder later te wachten staat. Al met al, als je niet opziet tegen gefriemel met heel veel fiches, een aanrader voor mensen die ook niet bang zijn voor een lange zit.

Civilization is een spel dat ondanks de leeftijd heel erg 'euro'-achtig aanvoelt. De gebruikte mechanismen zijn simpel en elegant en leveren desondanks een indrukwekkende spelervaring af. Geen enkel beschavingsspel uitgevoerd in papier en karton doet het 4X aspect (explore, expand, exploit, exterminate) zo goed als dit oude beestje. Daar staat wel tegenover dat de speelduur naar hedendaagse maatstaven enorm is (reken op 7 tot 10 uur) en dat je er minimaal vijf spelers voor nodig hebt.

Wat betreft het spel ben ik er over de jaren wat minder enthousiast over geworden. De voornaamste Achilleshiel is het handelen, omdat hier door onoplettendheid van andere spelers fortuinen in punten kunnen worden vergaard. (Voor de niet-Civspeler: elke kaart van een soort die je krijgt stijgt kwadratisch in waarde. Heb je één '3'-kaart en krijg je de tweede, verdien je in totaal 9 punten. Heb je er acht en krijg je de negende, verdien je 51 (!) punten.) Spelers die alleen maar kijken naar hun eigen hand en niet een oortje openhouden voor wat er elders wordt verhandeld kunnen het spel daardoor enorm frustreren. Een tweede Achilleshiel is dat een voorlopende speler hard zal moeten worden aangepakt omdat hij anders niet meer in te halen is. Maar spelers zijn zelden bereid om die 'X' tot uitvoer te brengen: het is moeilijk en vereist coördinatie tussen meerdere spelers. Ik speel het spel om deze redenen daarom bijna nooit tot het einde uit omdat drie tot vier ronden voor het einde al duidelijk is wie er zal winnen. Onder deze omstandigheden moet er één en misschien wel twee punten van de waardering af.

Dit spel is echt hopeloos verouderd. Hoe goed het ook in elkaar zit (want dat zit het), waarom zou ik 12+ uur besteden aan één spel terwijl ik in dezelfde tijd vijf tot tien schitterende spellen kan doen?

Als die 12 uur nu allemaal even spannend waren kon ik me er iets bij voorstellen, maar dat zijn ze niet. Lang voor het einde is al duidelijk wie er absoluut geen kans meer maakt en wie nog wel en vaak ook wel wie er zal gaan winnen. Heb dit in het verleden een stuk of vier keer gedaan, maar altijd werd het spel na een uur of 8 afgekapt. Het einde was dan nog lang niet in zicht, de winnaar wel. Waarom dan nog uren zinloos doorspelen?

Ik begrijp best dat dit in de jaren 80 populair was, omdat er nauwelijks concurrentie was. Tegenwoordig zie ik geen enkele reden dit ooit nog te spelen. Een 4 is dus nog best mild.