Bordspelmania
https://www.bordspelmania.eu/

Lost in translation
https://www.bordspelmania.eu:443/de-kolomnisten-van-de-lage-landen-f110/topic24724.html
Pagina 1 van 4

Auteur:  Kolomnist [ di 08 jan 2019, 08:45 ]
Berichttitel:  Lost in translation

Lost in translation

Tamara Bakker

Een kwart eeuw geleden, toen ik nog wiskunde studeerde aan de Universiteit van Leiden, had ik een Vlaamse studiegenote. Door haar maakte ik, als geboren Rotterdamse, voor het eerst kennis met Vlaamse woorden en uitdrukkingen. Als ze geen goesting had om te koken, dan ging ze naar het frietkot. Kon ze niet meer door haar ramen kijken, dan was het tijd om de ramen te kuisen. En als ze spellen speelde, dan had ze een hekel aan mensen die aan het foetelen (vals spelen) waren.

Zij verbaasde zich altijd over de omgang van Nederlanders met leenwoorden. In het Vlaams is de tendens om eigen woorden in de taal op te nemen voor buitenlandse begrippen. Zo is een helikopter een wentelwiek, een centrifuge een droogzwierder en een punaise een duimspijker.

In het Nederlands zijn we geneigd om buitenlandse woorden klakkeloos over te nemen. Is het luiigheid, of gemakzucht? Of vinden we dat bepaalde begrippen nu eenmaal wel lekker klinken in een buitenlandse taal en niet in het Nederlands? Waarom noemen we een selfie niet een autofoto of een call girl een bel-del?

In de spellenwereld zitten we ook met dilemma’s rondom de vertaling van spelgerelateerde begrippen. Vaak komen deze begrippen uit het Duits of uit het Engels en is de vraag of je de buitenlandse term handhaaft of dat je er een nieuwe Nederlandse term voor bedenkt. En dan blijkt het bedenken van een Nederlandse term nog niet mee te vallen. Vaak klinkt de vertaling nogal onbeholpen of mis je in de vertaling een deel van de betekenis van een term.

Het meest in het oog springend is de worker placer. Een mannetjesplaatser klinkt erg onbeholpen, hoewel dat het meest de lading dekt. Sommigen hebben het dan maar over een werkverschaffer. Maar dat is de term die in de jaren dertig van de vorige eeuw werd gebruikt voor projecten waarbij langdurig werklozen voor een karig loon min of meer verplicht werden ingezet voor de totstandkoming van infrastructurele projecten. Gelukkig hebben pionnen geen cao, maar ik zie ze ook niet zo gauw een nieuwe variant op het Amsterdamse Bos maken….

Draften is er ook zo één: letterlijk betekent het zoiets als schetsen. Maar in die betekenis gebruiken we het niet in de spellenwereld. Ik kom niet veel verder dan je-krijgt-een-paar-kaarten-waarvan-je-er-een-uitzoekt-en-de-rest-aan-je-buurman-geeft.-Dit-doe-je-vervolgens-meerdere-malen,-totdat-je-een-volledige-set-kaarten-op-hand-hebt. Dat is toch een stuk omslachtiger omschreven dan wanneer je gewoon zegt dat de kaarten worden gedraft. Maar ja, goed Nederlands is dat niet en dat is de autocorrectie inmiddels ook niet ontgaan. Die wilde net "de kaarten worden gedraft" verbeteren naar "de kaarten worden gestraft". Die stoute kaarten toch... :-)

Wat te denken van Ameritrash? Amerikaanse zooi wordt al genoeg veroorzaakt door Trump en ik zou bij de vertaling Amerikaanse zooi als eerste denken aan de gevolgen van zijn handelsoorlog. Bovendien is de term Ameritrash best wel denigrerend. Moet je die denigrerende ondertoon willen meenemen in je Nederlandse equivalent? Zo van: vanavond heb ik weer gezellig een Amerikaans rotzooispel gespeeld.

De Feldsalat is ook zo’n prachtig voorbeeld. Je kunt het vertalen met een puntensalade, maar dan mis je de dubbele bodem uit de Duitse term. Met name Stefan Feld heeft de neiging 88 verschillende manieren om punten te scoren in zijn spellen de verwerken, en tegelijkertijd is Feldsalat een prima Duits woord voor veldsla.

Is het dan alleen maar kommer en kwel? Gelukkig niet. Soms kun je met een vertaling de oorspronkelijke term verbeteren. Schoolvoorbeeld hiervan is het scorespoor als vertaling van de Kramerliste. Je weet wel, dat spoor dat doorgaans aan de rand van het spelbord loopt dat bedoeld is om de score aan te geven, bedacht door Wolfgang Kramer. Scorespoor allitereert mooi en geeft precies de functie van het spoor aan.

Mijn Vlaamse oud-studiegenote zou het prachtig vinden, dat scorespoor. Net zoals zij mij ooit een prachtig voorbeeld aanreikte van een Vlaams woord dat zeer plastisch aangeeft waar het ding voor is: een airbag blijkt in het Vlaams een botsballon te heten…

Auteur:  Filosoof [ di 08 jan 2019, 09:15 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Jij bent duidelijk de laatste decennia niet meer in Vlaanderen geweest.

Auteur:  mazinho [ di 08 jan 2019, 09:45 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Waarom geen nieuw woord bedenken als vertalen moeilijk is. Voor Drachten bijvoorbeeld. Als we het nou een “kartelen” noemen (uitspraak vergelijkbaar met dartelen). Of kaartkiescaroussel voor mensen die graag allitereren. Dan is het geen werkwoord meer, maar waarom zou dat moeten?

Auteur:  Edwin84 [ di 08 jan 2019, 09:56 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Wat is er mis met draften als woord?

Computer, walkman, smartphone etc. zijn toch ook Engelse leenwoorden.

Paraplu is overigens ook van oorsprong Frans. Beter woord als draagbaar regenscherm.

Auteur:  The Iced One [ di 08 jan 2019, 10:13 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Filosoof schreef:
Jij bent duidelijk de laatste decennia niet meer in Vlaanderen geweest.

Die bedenking maakte ik me ook :lol:
Er is lang lang geleden een groep taalpuristen geweest die leenwoorden graag wilden vernederlandsen, maar dat is uiteindelijk toch niet blijven hangen. Voor wentelwiek (wat ik dus nog nooit gehoord heb) hadden ze trouwens hefschroefvliegtuig bedacht. Vooral botsballon is hilarisch, heb ik ook nog nooit gehoord. Sorry to burst your bubble :wink:
Uitvoerig artikel over de Vlaamse taalpuristen: https://www.dbnl.org/tekst/_tij003197501_01/_tij003197501_01_0008.php

De omschrijving die je geeft van draften heet volgens mij specifiek 'simultaneous drafting' (zoals bij 7 Wonders), als je kaarten mag kiezen uit een open rij zoals bij Ticket to Ride heet dat ook 'draften'.
Waarom niet gewoon het Engelse woord behouden in dit geval? Spreek het gewoon op zijn Nederlands uit en we hebben een mooi nieuw woord in onze taal :thumbup:
Worker placement is idd een moeilijkere...

Ik vind ook woorden als 'meeple' of 'token' moeilijk te vertalen omdat we daar niet echt een Nederlands woord voor hebben. Soms kan voor 'token' fiche gebruikt worden, maar als het houten schijfjes of vormpjes zijn gaat dat niet meer. Meeple behoud ik gewoon, maar token zoek ik toch vaak naar een treffende vertaling specifiek voor het gebruikte onderdeel.

Waar ik me aan erger is de gangbare vervoeging van het Engelse werkwoord 'backen', wat - in zijn huidige Kickstartergerelateerde betekenis - overigens ook zo'n redelijk nieuwe toevoeging aan de taal is.
Als je dat woord als voltooid deelwoord wil gebruiken, moet je ook de Nederlandse spellingsregels toepassen en schrijf je dus niet 'gebacked' (een samenvoegsel van het Nederlandse voorvoegsel ge- en de Engelse verleden tijd 'backed'), maar gebackT.

Auteur:  Bridget [ di 08 jan 2019, 10:14 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Soms is het Nederlands beter, soms is het te beperkt en omschrijft een anderstalig woord de betekenis beter.

Er schijnt geen ander woord te zijn voor 'gezelligheid'. Cosy in het Engels dekt de lading niet.
'Apartheid' is ook een Nederlands woord, maar dat terzijde...

Andersom kun je in je Duitse spelregels 'abrunden' of 'aufrunden' tegenkomen, waar de Nederlanders het houden op naar-beneden-afronden of naar-boven-afronden.

Citaat:
Als je dat woord als voltooid deelwoord wil gebruiken, moet je ook de Nederlandse spellingsregels toepassen en schrijf je dus niet 'gebacked' (een samenvoegsel van het Nederlandse voorvoegsel ge- en de Engelse verleden tijd 'backed'), maar gebackT.
Deleten wordt ook deletet geloof ik ipv deleted?

Auteur:  The Iced One [ di 08 jan 2019, 10:30 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Bridget schreef:
Deleten wordt ook deletet geloof ik ipv deleted?

Ja. En de verleden tijd is 'deletete' (stam + te), maar je spreekt het gewoon uit als 'diliete' om het nog verwarrender te maken :D

Auteur:  Tamara_Bakker [ di 08 jan 2019, 12:09 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

De voorbeelden die ik in mijn column noem, komen allemaal van mijn Vlaamse oud-studiegenote. OK, het is inmiddels ruim 20 jaar geleden dat ik mijn studie afrondde en wellicht dat in de tussentijd een aantal woorden uit mijn voorbeelden niet meer worden gebruikt. Ik wilde ze alleen gebruiken om de verschillen in Nederlands en Vlaams te schetsen. Of zoals over de Verenigde Staten en Groot Brittannië wel eens wordt gezegd: two countries separated by the same language.

Van mij hoeven echt niet alle leenwoorden vervangen te worden door een Nederlands alternatief. Tegelijk vind ik dat we wel erg gemakkelijk buitenlandse termen overnemen. Een woord als scorespoor is wat mij betreft een prachtig voorbeeld van een mooie vertaling in het Nederlands die ook nog eens niet geforceerd overkomt.

Het Zweeds heeft qua leenwoorden overigens nog een andere tic, die wat mij betreft nog ergerlijker is dan het klakkeloos overnemen van woorden uit een vreemde taal: in het Zweeds worden woorden uit andere talen overgenomen met Zweedse spellingregels. Op die manier krijg je uitwassen als fåtölj voor fauteuil. Dat doet pas echt pijn aan mijn taalgevoel... 

Auteur:  Bruno [ di 08 jan 2019, 12:52 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Tamara_Bakker schreef:
Van mij hoeven echt niet alle leenwoorden vervangen te worden door een Nederlands alternatief. Tegelijk vind ik dat we wel erg gemakkelijk buitenlandse termen overnemen. Een woord als scorespoor is wat mij betreft een prachtig voorbeeld van een mooie vertaling in het Nederlands die ook nog eens niet geforceerd overkomt.

Niet alles laat zich jammer genoeg zo mooi vertalen als scorespoor. Laat het dan lekker bij het buitenlandse alternatief. Het is ook best moeilijk een nieuw concept of woord dat in het Engels in zwang is geraakt, na verloop van tijd te vervangen door een Nederlands alternatief. Zeker als het niet net zo bondig of verbeeldend klinkt. Dat neemt niet weg dat het een leuke uitdaging is wèl een vervangend Nederlands woord te vinden.

Tamara_Bakker schreef:
Het Zweeds heeft qua leenwoorden overigens nog een andere tic, die wat mij betreft nog ergerlijker is dan het klakkeloos overnemen van woorden uit een vreemde taal: in het Zweeds worden woorden uit andere talen overgenomen met Zweedse spellingregels. Op die manier krijg je uitwassen als fåtölj voor fauteuil. Dat doet pas echt pijn aan mijn taalgevoel...

Toch gebeurt dat laatste in het Nederlands ook. Portemonnee en kado wijken inmiddels ook behoorlijk van hun originele spelling af. En dat zijn de schaarse Franse voorbeelden die me zo te binnen schieten. Maar wat te denken van alle Indonesische woorden die onze taal zijn binnengeslopen? Allemaal fonetisch verbasterd.

Auteur:  Noviomagum [ di 08 jan 2019, 18:59 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Leuk onderwerp weer Tamara!

Ik moet eerlijk toegeven dat ik ook in de veronderstelling was dat er in Vlaanderen veel puristischer met de taal werd omgegaan als in Nederland. Blijkbaar toch niet, gezien de reacties... jammer, want als de vlamingen als hoeders der nederlandsche taal zich er ook niet meer om bekommeren, zijn we gedoemd te verengelsen.

Het een en ander is inherent aan de globalisering en het engels als leidende taal. Het 'gif' is dat er in velerlei segmenten van de maatschappij het gesproken jargon ook in het engels gangbaar is en doorsijpelt in de algemene gebruikstaal. Dit is in onze bordspelwereld inderdaad ook heel sterk aanwezig.
Maar eerlijk gezegd is er toch ook geen reden om backen, pledge, worker-placement, dice- draften e.d. te gaan vertalen? Jargon is jargon, engels of niet...who cares?

Wel grappig dat draften blijkbaar zo'n onbekend woord is. Volgens mij is dit ook meer amerikaans als engels, want ik ken het van de 4 grote amerikaanse sporten.
Aan het begin van het seizoen krijgen de profteams de mogelijkheid om spelers van de university leaugues te draften in verschillende drafting rounds. Vertaald is dit dus gewoon selecteren/selectie.

Auteur:  kosterix [ di 08 jan 2019, 19:34 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

"Die bedenking maakte ik me ook"

knap hoe iemand zoveel fouten in zo'n korte zin kan krijgen.

Amerikanen zien een verschil tussen Ameritrash en Amerithrash, hoewel het in mijn ervaring steeds dezelfde plastic soep is, maar thrash zou slaan op combat.

Wij gebruiken leenwoorden omdat we vroeger eigenaar waren van New York en de politiek en media sinds het Marshallplan erg geilen op Amerikaanse cultuur (als je daar al van kunt spreken), wat wordt ingeprogrammeerd in de breintjes van je zuigelingen. Amerikaanse cultuur zorgt er ook voor dat je niet kunt zeggen wat je denkt, maar alles een politiek correcte en positieve draai moet geven. De extreme preutsheid in Nederlandse cultuur is daar ook een voorbeeld van.

Draften is een nogal discutabele term, er was een spel dat er een specifiek doorschuifmechanisme mee aandood (dominion ofzo?) en sindsdien mag het alleen maar daarvoor gebruikt worden. Boargamegeek (over taalnazi's gesproken... ) heeft er een heel topic over, maar het is "inconclusive". Een Noor had het lef daartegen op te treden en maakte Villagers, waar je kaarten draft (meermalen en letterlijk, heb de handleiding erop nagekeken), niet om door te geven, maar om op handen te nemen. Drafting is oorpronkelijk loten, en drafting was in WO2 gebruikt om mensen in het leger te krijgen. Dus als je het per se wilt vervlaamsen, dan loten.

Ik vind Vlaams een geweldige taal, niet vanwege specifieke woorden droogzwiepers maar juist vanwege de extra rijke uitdrukkingen. Gebruik ze ook graag. En zeg nou zelf, ik zie je graag klinkt toch een stuk gezelliger dan het kille ik houd van jou (denk er altijd kecheng bij).

Auteur:  kosterix [ di 08 jan 2019, 19:39 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Noviomagum schreef:
Leuk onderwerp weer Tamara!

Het een en ander is inherent aan de globalisering en het engels als leidende taal. Vertaald is dit dus gewoon selecteren/selectie.


Nee het speelt al veel langer, en heeft niets met globalisering te maken. Privatisering, globalisering en neo-liberalisme zijn wel komen overwaaien uit Amerika, maar dat is een gevolg, niet een oorzaak.

Engels is niet een leidende taal. Amerikaans is een leidende taal, maar dat komt door de rol van de dollar, en dat was een deal bij de afsluiting van WO2.

Auteur:  kosterix [ di 08 jan 2019, 19:50 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

Bruno schreef:
Toch gebeurt dat laatste in het Nederlands ook. Portemonnee en kado wijken inmiddels ook behoorlijk van hun originele spelling af. En dat zijn de schaarse Franse voorbeelden die me zo te binnen schieten. Maar wat te denken van alle Indonesische woorden die onze taal zijn binnengeslopen? Allemaal fonetisch verbasterd.


Het is nog steeds cadeau. Paraplu is misschien een beter voorbeeld, en venster (fenestre, later fen^etre). Etui, gastronomie, jack, parade, fiche, hordes voorbeelden van niet-verbasteren.

Overigens zijn in Brits Engels erg veel woorden weer verbasterd uit het Frans (kan er zo 100 opnoemen), wat een indicatie is dat ook Engeland door Fransen is bezet, al hoor je daar weinigen over.

Welke indonesische voorbeelden?
Ik vraag me omgekeerd af welke Nederlandse woorden in het Indonesisch (als dat al bestaat als taal, geen idee), zijn verbasterd.

Auteur:  Erwin [ di 08 jan 2019, 20:25 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

kosterix schreef:
knap hoe iemand zoveel fouten in zo'n korte zin kan krijgen.


Zegt de kampioen wollig taalgebruik en onnavolgbare redeneringen. :lol:
(Ik lees jouw oprispingen overigens altijd met veel plezier. Laat maar komen).

Auteur:  The Iced One [ di 08 jan 2019, 21:11 ]
Berichttitel:  Re: Lost in translation

kosterix schreef:
"Die bedenking maakte ik me ook"

knap hoe iemand zoveel fouten in zo'n korte zin kan krijgen.

Met het risico om hier off-topic te gaan (nog zo'n handig leenwoord :angel: ), maar wat is er fout aan deze zin? Behalve het gebrek aan een leesteken uiteraard.

Citaat:
Nee het speelt al veel langer, en heeft niets met globalisering te maken

De oude leenwoorden hebben daar misschien niets mee te maken, maar de woorden waar het in de column over gaat zeker wel. Dat we überhaupt Engelse producten - en dan met name spellen -hier kunnen spelen en dus ook de bijbehorende Engelse termen overnemen, is toch wel degelijk het gevolg van de globalisering? :think:

Pagina 1 van 4 Alle tijden zijn GMT + 1 uur [ Zomertijd ]
Powered by phpBB® Forum Software © phpBB Group
http://www.phpbb.com/