Ik herinner me nog heel goed wat het eerste spel was dat voor mij de poort opende naar de grote spellenwereld: Carcassonne. Op een vriendenweekend wilden we wel eens wat anders doen dan kaarten. Eén van de vrienden legde Carcassonne op tafel. We speelden het spel, speelden het nog eens en nog eens en we bleven het spelen. Zo rolden we gezamenlijk de spellenwereld in. Ondertussen spelen we veel andere spellen, maar bij velen zit Carcassonne nog diep in het hart. Wellicht is het ook zo gegaan bij veel andere spelers. En zie! Carcassonne mag dit jaar z’n twintigste verjaardag vieren.
foto: Chanwoo Park
Ter gelegenheid van het jubileum wordt het spel dus opnieuw uitgegeven. Niet zomaar in een gewone, gekende ‘basisdoos’; het is een chique doos geworden: een mooie blauwe doos, met gouden letters. Voor het eerst er is ook een inlay in de doos aangebracht. Niet dat dat erg van belang is, maar zo kun je de verschillende tegels uit elkaar houden.
En verschillende tegels hebben we wel in deze jubileumeditie: 104 om precies te zijn. Je vindt er de 72 tegels uit het basisspel terug, 17 riviertegels en 15 speciaal voor deze versie ontwikkelde, nooit eerder verschenen tegels voor een mini-uitbreiding. De tegels vertonen glanzende details, met easter-eggs (of een soort verborgen boodschappen die verwijzen naar verschillende vroegere uitbreidingen bij het basisspel), vlaggetjes en vaantjes en tuinen voor de abt. Verder zijn de regels geüpdatet en gedrukt op een perkamentachtig papier. Een mooi verzorgde uitgave, voorwaar!
De regels mogen dan wel geüpdatet zijn, ze blijven wel dezelfde. De herschreven regels zijn helder en makkelijk te begrijpen. Om beginnende Carcassonnespelers nog beter op weg te helpen, wordt het gedeelte over het inzetten van een meeple als boer, verplaatst naar een bijlage waarin de regels van de Boeren beschreven staan, samen met de regels van De Rivier, De Abt en De Jubileumuitbreiding.
Het basisprincipe van Carcassonne blijft: tegel trekken en aanleggen, meeple zetten, puntentelling afhandelen.
Je kunt een meeple (de term horige die verwijst naar vroegere regels komt één keer voor) inzetten als reiziger (i.p.v. als struikrover in vorige edities) op de afgebeelde weg(en). Uiteraard kan een meeple daar niet geplaatst worden als er al een andere meeple (van jezelf of een andere speler) staat. Punten worden toegekend als een weg afgewerkt wordt, als beide uiteinden van die weg afgesloten zijn als het ware. Een afgewerkte weg levert 1 punt per tegel op.
Vervolgens kunnen meeples ook als ridder in de stad ingezet worden. Ook daar kan dat alleen als er geen andere meeples aanwezig zijn. Een afgewerkte stad, een stad volledig door muren omsloten en zonder gaten erin, levert twee punten per tegel op én twee extra punten per wapenschild in die stad.
Tot slot kun je een meeple ook als monnik op een klooster inzetten. Aangezien je de tegel met het klooster pas legt in deze beurt, kan er nog geen andere meeple staan. Een klooster levert punten op als alle acht omliggende plaatsen bezet zijn door passende tegels. Dat levert dan 9 punten op: 1 voor het klooster en 8 voor de omliggende tegels.
Telkens een project (weg, stad, klooster) afgewerkt en geteld wordt, krijgt de speler zijn/haar meeple terug. Het kan ook voorkomen dat verschillende spelers punten scoren. Dat kan door het handig inzetten van een meeple op een tot dan toe niet verbonden stuk weg of stad wat later door een andere tegel wel verbonden wordt met een tegel waarop al een andere meeple staat. Zo krijg je toch twee verschillende meeples op één project. Spelers kunnen op die manier ook proberen om de meerderheid aan meeples te verkrijgen. Wie de meerderheid heeft, krijgt de punten ten nadele van de speler die minder meeples heeft op de weg of stad. Bij een gelijk aantal meeples, krijgt elke speler de desbetreffende punten.
Op het einde van het spel leveren onafgewerkte projecten ook nog punten op. Ook een niet-afgewerkte weg levert 1 punt per tegel op, een stad krijgt er nog 1 per tegel en per wapenschild i.p.v. 2 en voor een klooster krijg je zoveel punten als het aantal omliggende tegels plus een punt voor het klooster zelf.
In de aparte bijlage worden de boerenregels omschreven. Meeples die als boeren in de weide ingezet werden, blijven tot op het einde van het spel; de spelers krijgen die dus niet terug. Daarom worden de boeren ook neergelegd. Zo is het echt duidelijk waar er boeren liggen en waar er reizigers, ridders of monniken staan. Ook hier geldt de regel dat je geen boer kunt plaatsen als er al een boer in de weide aan het werk is. Op het einde van het spel leveren boeren punten op voor afgewerkte steden (3 per stad) die in die weide liggen of eraan grenzen. Weiden kunnen erg uitgestrekt zijn en veel steden bevatten. En opnieuw kunnen er hier door slim aanleggen van tegels meerdere boeren in eenzelfde weide terecht komen. Wie de meerderheid heeft, gaat met de punten lopen.
De mini-uitbreiding De Rivier werd vroeger al op verschillende manieren uitgegeven: als mini-uitbreiding Rivier I en Rivier II en ook als onderdeel van een heruitgave van een basisspel met de rivier erbij. In deze jubileumeditie vinden we 17 riviertegels terug. Een dubbele brontegel (starttegel), twee meertegels (einde van de rivier) en 14 gewone riviertegels. Wie met deze uitbreiding wil spelen, start met de riviertegels. Daarna komen de gewone tegels ook in het spel. De rivier biedt een mogelijkheid om op een alternatieve manier te starten. Het ziet er ook gewoon mooi uit.
Net als De Rivier verscheen de mini-uitbreiding De Abt ook al in vorige uitgaven: in de basisdoos met De Rivier en De Abt als extraatje en ook in één van de Big Box-dozen. De abt is een apart speelstuk dat als meeple ingezet kan worden op een klooster of een tuin. De abt scoort punten voor de tuin of het klooster op dezelfde manier als de monnik punten voor het klooster verzamelt. Een abt kan echter ook vroeger teruggenomen worden. Hij scoort dan de punten die de tuin of het klooster op dat moment waard zijn en wacht dus niet tot de projecten afgewerkt zijn.
Tot slot vinden we nog 15 jubileumtegels terug. Deze tegels kunnen we onderverdelen in drie soorten, afhankelijk van de gebruikte (pijl)symbolen: een pijl met een meeple, een pijl met twee tegels en een pijl met twee meeples. Afhankelijk hoe de tegel neergelegd wordt, en waar de pijl dus naar wijst, wordt het symbool in de pijl geactiveerd of niet. Als het symbool in de pijl niet geactiveerd wordt, omdat de pijl niet naar een aangrenzende tegel verwijst, dan krijgt de speler meteen twee punten en gaat het spel gewoon verder. Als het symbool in de pijl wel geactiveerd wordt, dan mag de speler ofwel een extra meeple toevoegen aan een van zijn eigen meeples op een niet-afgewerkt project, een meeple plaatsen op een leeg, niet-afgewerkt project of mag de speler een extra tegel trekken en op die manier een extra beurt uitvoeren. Deze mini-uitbreiding zal bij doorgewinterde spelers vast en zeker een belletje doen rinkelen.
foto: Bart Descamps
Als uitsmijter zit er ook een stickervel in de doos. Die stickers kun je gebruiken om de speelstukken, de meeples te beplakken. Ook dat is een herneming van een vroegere uitgave. Vroeger heb ik die nooit gebruikt, maar voor deze jubileumuitgave wil ik wel een uitzondering maken. Ik zal de meeples dus bestickeren.
foto: W. Eric Martin
Carcassonne blijft, ook na vele jaren, een van mijn lievelingsspellen. Het speelt vlot, zorgt voor een tikkeltje geluk in combinatie met tactiek, kan dienen als opwarmertje of als afsluiter en zorgt altijd voor discussie achteraf over waar die of die tegel eigenlijk wel had moeten liggen om beter te scoren. Toen de grafiek veranderde, heb ik het even moeilijk gehad. Ik was geen fan van de nieuwe grafiek, die heb ik gaandeweg moeten leren appreciëren. Over de grafiek van deze jubileumeditie ben ik wel meteen lovend: het ziet er werkelijk prachtig uit. De kleine glanzende bedrukkingen op de tegels maken er echt een waardige jubileumversie van. Natuurlijk zit er in deze doos niet echt veel vernieuwends. De Rivier en De Abt kennen we al van vroegere uitgaven. Alleen de nieuwe uitbreiding is écht nieuw. Hoewel ... Ze verwijst natuurlijk wel heel erg naar spelmechanismen die we kennen uit vroegere uitbreidingen. Dat is voor mij het enige minpunt van deze editie: ik had echt op een niéuwe mini-uitbreiding gehoopt. Weerhoudt dat minpunt mij ervan om deze jubileumeditie niét aan te schaffen? Neen, helemaal niet. Ik vind het een waardige aanvulling op mijn grote collectie Carcassonne. Voor verzamelaars en liefhebbers van Carcassonne is dit een mooi extraatje, voor spelers die Carcasonne nog moeten leren kennen, een mooie instapper.
Ik heb verschillende basisspellen in verschillende uitgaven, alle grote en kleine uitbreidingen, stand-alones en afgeleiden, alleen de verschillende Big Boxen liet ik aan mij voorbij gaan. Deze jubileumeditie neem ik met graagte op in mijn collectie.
- 999 Games (2021)
- http://www.999games.nl
- Auteur: Klaus-Jürgen Wrede
- Illustraties: Anne Pätzke en Marcel Gröber
- Grafische vormgeving: Franz-Georg Stämmele
- 2 – 5 spelers vanaf 7 jaar
- 35 minuten
- Adviesprijs: € 34,99
), maar in deze context wellicht minder relevant. Dit feestje is toch niets meer dan een mooie speciale editie uitrollen naar de winkels?