Het betreft hier dus een vernieuwde uitgave van het oude Libertalia van Paolo Mori. Hij ontwierp zelf mee aan deze nieuwe versie, maar ook de hand van Jamey Stegmaier, de ‘huisontwerper’ van zijn eigen bedrijf, werd ons al snel duidelijk. Ik begin maar even met de eerste indruk: het uiterlijk.
Artwork
Er wordt veel over het artwork van Libertalia geschreven hier en daar, met veel negatief commentaar ertussen. Het zou niet piratesk genoeg zijn. Niet thematisch genoeg. Alsof wij weten hoe piraten eruit zagen. Alsof piraten er altijd uit hebben gezien als eenogige zuiplappen met een gerafelde lange leren jas, een gekartelde sabel in de broekband, een haak als hand en een papegaai op de schouder. Afijn. Ik ben blij dat de heruitgave in elk geval op dit vlak enorm verbeterd is. Lamaro Smith gebruikt heldere kleuren en tekent aansprekende figuren. Fijn om naar te kijken. Past ook goed bij de lichtheid van het spelletje. Wat ik daarbij nog leuk vind om te vermelden, is dat Stegmaier en Mori een nieuwe artiest, getogen in 'piratengebied' ook nog, de kans hebben gegeven om zich uit te leven op dit spel. Dat heeft wat mij betreft dus prima uitgepakt. Libertalia is een prachtig spel. Herstel: ik vind Libertalia een prachtig spel, want smaken verschillen natuurlijk.
Spelmateriaal
Daar kan ik kort over zijn. Zoals altijd zijn de spellen van Stonemaier uitstekend verzorgd en gelukkig heeft 999 zoals gebruikelijk dezelfde hoge standaard gehanteerd. Kaarten, speelbord, schatkisten: allemaal prima. De tegels van de buit springen eruit, die wil je gewoon in je handen krijgen, wat nogal past bij buit.
Thema
Libertalia is thematisch leuk in elkaar gestoken. De bemanning voor je reizen (je maakt er drie) kun je niet kiezen, die komen uit alle windhoeken aanwaaien en zijn van nogal divers pluimage. Je boot wordt willekeurig gevuld en je roeit met de riemen die je hebt. Lees: je trekt willekeurig 6 piratenkaarten voor elke reis en iedereen speelt met deze zelfde piraten.
De piraten daarentegen die je elke dag vanuit jouw schip naar het eiland stuurt, kun je wél kiezen. En daar begint het spel echt. Welk lid van jouw bemanning is het beste toegerust om aan land te gaan en de beste buit mee terug te nemen? Wetende dat er andere schepen voor het eiland liggen, waarvandaan óók piraten naar het eiland worden gestuurd?
Na afloop van elke reis belanden alle piraten die je hebt ingezet op het kerkhof. Logisch, want de doden vertellen immers niks verder. Aldus zit het thematisch allemaal wel goed.
Regels
Als je bedenkt dat de regels met het bovenstaande zo ongeveer beschreven zijn, dan weet je meteen dat die regels eenvoudig zijn. Ze staan ook in een uiterst handzaam boekje. Het gaat ongeveer zo: piraten trekken - inzetten op het eiland - dagacties uitvoeren - buit nemen en schemeracties uitvoeren - nachtacties doen - en na een vastgesteld aantal dagen (4, 5 of 6) van roven en bedotten de 'einde reis' acties uitvoeren. Dat is Libertalia ongeveer.
Het spel zelf dan. Eindelijk
Het benodigde hersengewicht voor Libertalia komt van de piraten zelf, niet van de regels. Je krijgt namelijk allemaal dezelfde 40 piraten. Dat zijn dus 40 kaarten waarop unieke eigenschappen staan. Eigenschappen die overdag fijn zijn, of juist met de schemer of ‘s nachts, of eigenschappen die pas aan het einde van je reis iets opleveren. Het doorgronden van wat je met die kaarten allemaal kan, lukt zeker niet in één of twee potjes en zorgt elk nieuw spelletje voor lastige keuzes. Centraal staat steeds: hoe zorg ik ervoor het eerste aan de beurt te zijn? Of juist niet? Wanneer speel ik die of deze kaart? Welke houd ik nog achter?
Libertalia wordt al snel een behoorlijk interactief of beter gezegd gemeen spelletje. De vergelijking met Machiavelli dringt zich op. "Ah, denkt u die piraat te gaan spelen? Nou, daar weet ik wel wat op, gij snodaard". Je moet er tegen kunnen en weet waaraan je begint: het is een piratenspel. Duh-uh.
In Libertalia gaat het om buit roven vóór de anderen, schatkaarten van elkaar stelen, elkaar met een sabel van het schip wegjagen en soms zelfs over de kling jagen. Binnen het spel dan hè. Aan tafel blijft het meestal toch gezellig. Hoewel de jongens bij ons die buit nog wel eens in elkaars gezicht willen gooien. Wat thematisch behoorlijk klopt maar ook nogal risicovol is voor de glazen deurtjes van onze spellenkast.
Libertalia speelt behalve gemeen óók nogal chaotisch. Dat is inherent aan spellen waarin je anticipeert op mogelijke acties van anderen. Een voorbeeld: "A denkt dat ik denk dat zij denkt dat ik kaart 1 speel, en B denkt dat zij daarom kaart 2 speelt en speelt dus kaart 3, en C heeft vast zijn zinnen gezet op buit X, dus die speelt misschien wel kaart 4, dus ik speel kaart 5, of juist toch kaart 6 omdat A, B en C kunnen denken dat ik kaart 5 speel". Snapt u het nog? Precies. Gevolg: gebrek aan controle, chaos, toeval. Effect: een juichmoment als je de buit binnen hebt, een moment van contemplatie/vloeken (doorstrepen wat niet bij jou past) als de ander jou te slim af is. Nou ja: 'te slim af' is sterk uitgedrukt: je werkt door al dat anticiperen en gokken het toeval in de hand. Het is soms gewoon een gelukkige hand van spelen hebben, of niet. Voordeel van al die gemeenheid en al dat toeval: er breekt weer een nieuwe dag aan. Een dag van wraak. En een dag waarop je de rijkste piraat kunt aanpakken. Kijk aan, zo ontstaat er toch evenwicht.
Een goed geheugen is bij Libertalia wel handig: welke kaarten hebben de anderen al gespeeld, of terug op handen genomen, of nog over van de vorige reis? Die geheugennoodzaak maakt het spel voor jongere spelers overigens wel aantrekkelijker. Die weten, heb ik uit eigen ervaring, ook na reis twee, donders goed wat jij nog in je hand hebt en wat niet. Dat 14+ slaat wat dat betreft dus nergens op. 10+ is prima. Op BGG hebben ze dat al aangepast trouwens.
Je hand aan kaarten bij Libertalia kan geweldig leuk uitpakken, maar ook tegenvallen. Dat geldt dan voor alle spelers, want iedereen krijgt elke reis dezelfde hand, maar het spel wordt er niet beter op als iedereen zijn kaarten min of meer plichtmatig uitspeelt omdat je die dag nou eenmaal door moet. Met andere woorden: je zetten doen er op sommige reizen in het spel eigenlijk niet veel toe. Ik vind dat nogal dodelijk. Maar goed: volgende reis beter, nietwaar? Wij weten intussen dat er combinaties van piraten te maken zijn die lekker uitpakken. En dat heeft Libertalia dus wél: dat je zin hebt om het, met andere kaarten, nog een keer te spelen. En nog een keer.
Een spelletje Libertalia samengevat? Toeval. Chaos. Snelheid. Geheugen. Take that. En een hoog "nog een keer" gehalte. Ikzelf ben zeker in voor dergelijke spellen, maar ze zijn niet favoriet en hoeven niet te lang te duren. Behalve misschien El Grande, for old times sake. Krijg ik nauwelijks nog op tafel hier, maar dat terzijde. Gelukkig duurt Libertalia niet lang. In een half uur ben je wel klaar.
Herspeelbaarheid
De herspeelbaarheid van Libertalia is enorm. De manier waarop je schip van 6 wordt samengesteld uit 40 kaarten, de buit die elke reis op andere plaatsen op het eiland ligt... ik heb geen wiskunde knobbel, maar de combinatiemogelijkheden zijn schier eindeloos (over eilanden gesproken). Wij spelen voorlopig dus nog wel even door; dit is typisch zo'n spelletje dat misschien niet het beste in je kast is, maar waar je toch verdomd vaak zin in hebt.
Wat de herspeelbaarheid nog extra bevordert trouwens, is dat het speelbord twee kanten heeft: een gemene (rustig zomerweertje) en een extra gemene (storm). Daarbij zijn de buitbonussen modulair te bepalen met losse tegeltjes. Typisch Stegmaier: je kunt alle kanten op en je hebt veel invloed op de basiscondities van het spel. Pas ze aan aan de spelers die meedoen en door.
Spelersaantallen
De solo is uitstekend vormgegeven en zonder veel poespas te spelen. Het willekeurige karakter van het spel neemt er wel door toe want je hebt nauwelijks een idee waar de automa nu weer mee komt. Dat is de bedoeling natuurlijk, maar daar moet je maar net van houden. Omdat het niet een echte tegenstander betreft, ergert het me een beetje.
Voor twee spelers is er een extra karakter toegevoegd aan het eiland: de zeecadet. Slim bedacht en werkt prima. De toevalsfactor is met twee spelers juist weer wat minder, ondanks die cadet. Dit maakt het spel eigenlijk nét iets anders, maar het werkt toch goed.
Het lichte en chaotische karakter van Libertalia komt het beste tot zijn recht met drie spelers of meer. Vooral vanwege het al genoemde "hij denkt dat ik denk..." enzovoort.
Denk door al die chaos nou niet dat je helemaal niks in de hand hebt, want dat is niet zo. Ik maak hele stomme fouten soms en ik zie - erg genoeg vooral bij mijn zoon van 10 - briljante ingevingen van piraten op het eiland komen. Het zit hem allemaal in de timing. Wanneer speel ik welke piraat? En welke houd ik vast voor later? Errug leuk is dat.
Tot slot
De doos van Libertalia, de winden van Galecrest suggereerde voor mij in eerste instantie een kaliber dat er niet is. Ik verwachtte iets meer strategie en controle en kreeg net teveel snelheid en chaos. Maar het oog wil ook wat en wat dat aangaat is Libertalia een feest. En waarom zou je een eenvoudig kaartspel als Libertalia eigenlijk niet eens lekker aankleden? Belangrijkste conclusie is dat ik zoals gezegd elke keer weer zin heb in nog een potje. En twee van onze kinderen ook. En dat is toch een stevige aanbeveling.
. De grote vraag is nu: wij spelen meestal z'n tweeën, en is het dan leuk genoeg?
