Phanerozoic: onze evolutie als kaartspel (recensie)

[Pura Vida]

Na een leuke kennismaking op Spellenspektakel 2024 was het lang stil op het evolutionaire front van Phanerozoic. Onze verwachtingen waren dus hooggespannen. Hoe beviel onze hernieuwde kennismaking?

Uiterlijk
Phanerozoic zit in een fijn compact doosje en het mooie artwork van Louise Goalby valt op. De vormgeving is prettig eenvoudig, de iconografie is helder en de kaarten zijn van prima kwaliteit.

Regels
De goede speluitleg in levende lijve in 2024 was beter en sneller dan het boekje dit keer kon bieden. Zie dat maar als een compliment voor de uitlegger ter plaatse. Na enig taalworstelen zaten we met zijn tweetjes lekker te kaarten.

Thema
Phanerozoic speelt met kaarten een enorm tijdperk na, het fanerozoïcum. Wij leven in dit tijdperk, maar het begon dus al zo’n 500 miljoen jaar geleden. In deze duizelingwekkende tijdspanne zijn talloze plant- en diersoorten verschenen, geëvolueerd en meestal weer verdwenen. Achteraf is deze evolutie behoorlijk adequaat te beschrijven en valt alles logisch op zijn plek. Maar er zaten ook rare toevalligheden in de tijdlijn, en gebeurtenissen die schoksgewijs alles op zijn kop hebben gezet.
Dit alles, de evolutie én de schokken, zit goed in het spel verwerkt. Het spelletje kent net zulke vreemde ontwikkelsprongen en fatale wendingen als het fanerozoïcum zelf. Dat je niet alleen de evolutie naspeelt maar daarbij ook doelen nastreeft, is dan weer totaal niet thematisch, want onze evolutionaire geschiedenis is natuurlijk volstrekt doelloos. Maar goed, het moet een spelletje blijven, nietwaar? En wat is een spel nou zonder doel? Enfin, met het thema zit het helemaal snor, wil ik maar zeggen.

Spelmechanismen
In Phanerozoic probeer je het voortbestaan of juist laten uitsterven van planten en dieren te bewerkstelligen; planten en dieren die jou punten bezorgen. Je legt daartoe een gezamenlijk tableau aan van kaarten die elkaar opvolgen of laten groeien, opeten of zelfs laten uitsterven. Je krijgt in het begin van het spel twee doelkaarten die je voor jezelf houdt en waarvan je er een na ronde 3 (3 of 4 spelers) of 4 (2 spelers) moet afleggen. De overblijvende kaart bevat de enige doelen waarmee je punten kunt halen. Een gezamenlijk tableau dus, maar de doelen zijn ieder voor zich.

Je speelt 6 of 8 ronden waarin je eerst beurtelings kaarten verzamelt en vervolgens zo veel mogelijk van de gekozen kaarten probeert te spelen. Daarna volgt een ‘natuurfase’ waarin de aarde tot leven komt en er gegroeid en gegeten wordt, of beter gezegd: waarin het tableau van kaarten administratief wordt bijgewerkt.
Het schuiven en draaien van kaarten in die natuurfase wekt iets van irritatie op, maar hé, we waren intussen aan Reforest en Forest Shuffle gewend. Kennelijk is het heen en weer harken van kaarten met natuurplaatjes een trend. En ach, bij Phanerozoic is het zo erg nog niet.

Speeltijd en interactie
Een potje Phanerozoic speel je in een kleine 20 minuten, misschien iets langer als je graag naar je kaarten staart voor je er een speelt. Met de interactie zit het wel goed: je probeert bijvoorbeeld in te schatten naar welk doel de ander toewerkt, wat jouw eigen tactiek behoorlijk kan bepalen. Of je probeert zoveel mogelijk voordeel uit de beurtvolgorde te halen, met andere woorden: je probeert mee te liften op wat anderen in het gezamenlijke tableau aanleggen. Je moet daarbij blijven opletten, want de anderen proberen dat ook. Vooral het toevoegen en weer laten verdwijnen van gewenste mutaties kan nogal abrupt uitpakken. Wat mij daarbij een beetje stoort is de willekeur waarmee dat gebeurt, soms zelfs onbewust. Misschien is Gods hand dan toch zichtbaar in dit spelletje? Ook zijn sommige gewenste combinaties van kaarten zo schaars, dat de speelbaarheid ervan met één klap kan verdwijnen. Doelen worden dan onbereikbaar of leveren nauwelijks nog wat op. De natuurfase tot slot is voor ons behoorlijk onnavolgbaar, met als gevolg dat het tableau onvoorspelbaar verandert. Deze enigszins willekeurige gebeurtenissen creëren meer chaos bij meer spelers. Met zijn tweeën is het te overzien, maar dan wordt de aardse evolutie wel een beetje een zero sum game.
Het lijkt al met al de kunst om toch vooral aan dat gezamenlijke tableau te bouwen en niet meteen je doelkaart na te streven, maar dat speelt toch een beetje vreemd, aangezien je nergens anders punten mee kunt halen.

Herspeelbaarheid en plezier
Voorlopig zijn we nog wel even bezig met het ontdekken van dit spelletje. Juist omdat het zo vreemd speelt, ben ik er nog niet achter of ik het nou leuk vind of niet. Ik ben geneigd te vinden dat dit eigenlijk niet zo’n goed doordacht spel is, met teveel toeval, rare doelen en onbedoelde catastrofes, maar mijn zoon (de andere enthousiasteling van 2024) vindt dat we dat nog niet kunnen bepalen op dit moment. Hij vindt het leuk genoeg om te blijven spelen. Ik ben de beroerdste niet en doe natuurlijk mee. En zo hebben we, na Reforest, een tweede spel in huis waarvan ikzelf denk: “mwah”, maar dat ik met plezier toch weer op tafel leg. Alles voor je kinderen, nietwaar?
Overigens heb ik de solo een keer geprobeerd, maar daar is dit spel niet voor gemaakt.

Conclusie
Phanerozoic is een mooi en compact kaartspelletje. Je speelt in 20 minuten onze evolutie na, met alle vreemde en plotselinge wendingen die erbij horen. Het heeft een interessant mechanisme van bouwen en breken dat verrast en irriteert, met een mooie vleug interactie die een beetje willekeurig lijkt en doelen die soms onbereikbaar blijven.

Phanerozoic
1-4 spelers, 10+
Ontwerp: Pepijn van Loon
Artwork: Louise Goalby
Uitgever: Broken Mill

[BrokenMill]

Bedankt voor je uitgebreide review!
Het was inderdaad een uitdaging om de spelregels compact genoeg te krijgen voor het kleine doosje. En het blijft een beetje een experimenteel, niche spel dat niet iedereen zal aanspreken.

Voor de onvoorspelbaarheid heb ik 2 tips:

1. Alle kaarten die in een ronde gespeeld gaan worden liggen open, en die informatie kan je goed gebruiken. Als je bijvoorbeeld ziet dat je tegenstander een nieuw dier heeft, dan kan je waarschijnlijk ook al inzien welk dier als moeder gebruikt gaat worden voor die evolutie. Het zou dan bijvoorbeeld nuttig kunnen zijn om een eigen mutatie kaart nog even tot het eind van die ronde te bewaren zodat je het op het nieuwe dier kan spelen om zo mee te liften.

Het is vaak ook veiliger om stapsgewijs te evolueren, dus niet 4 verschillende evolutie kaarten onder een Alg leggen om er in 1 keer een boom van te maken, want dan loop je het risico dat die mutaties verloren gaan als iemand anders die Alg laat evolueren. Als je bijvoorbeeld de Algen eerst naar gras evolueert, dan heb je al 2 eigenschappen voor een boom op het gras zelf, die niet kunnen verdwijnen door een evolutie.

2. Om tactische beslissingen te maken is het belangrijk om een redelijk zicht te hebben op wat er in de natuurfase gaat gebeuren. Vaak kan een kleine actie al genoeg zijn om een bepaalde soort te redden van uitsterven. Je kan een evolutie ook verdedigend inzetten, bijvoorbeeld als er een roofdier is met een populatie van 8, en je wil niet dat die een hoop andere dieren gaat opeten, dan zou je kunnen proberen om het roofdier te evolueren in een nieuwe diersoort, waardoor de populatie van het roofdier gehalveerd wordt en het dus minder zal eten. Soms kan je op die manier een evolutie ook gebruiken om een bedreigende mutatie te verwijderen van een dier.

Als het lastig is om de natuurfase te doorgronden zou het kunnen helpen om een menselijk voorbeeld te gebruiken: Een mens is groter dan een kip en kan daardoor een hele kip opeten, dus 2 mensen kunnen 2 kippen eten, 4 mensen eten 4 kippen, enzovoort. Een varken is ongeveer even groot als een mens, dus 2 mensen hebben genoeg eten aan 1 varken, 4 mensen eten 2 varkens, etc.
Natuurlijk zit er wel een behoorlijke abstractie in, het moet nog enigszins een spel blijven.

Hopelijk kan je toch nog wat plezier beleven in de volgende potjes!

[Pura Vida]

Bedankt voor je uitgebreide review!
Het was inderdaad een uitdaging om de spelregels compact genoeg te krijgen voor het kleine doosje. En het blijft een beetje een experimenteel, niche spel dat niet iedereen zal aanspreken.

Wat leuk dat je zo uitgebreid reageert! Ik heb lang zitten dubben over deze 'review', en bedacht dat een sympathy-vote op zijn plaats zou zijn omdat het spel dat in mijn ogen verdient. Ik heb toch besloten om zo eerlijk mogelijk bij onze eigen ervaringen te blijven. Een spel hoeft inderdaad niet iedereen aan te spreken en ik moet er meteen bij zeggen dat het ons dus wél heeft aangesproken en dat in zekere zin nog steeds doet. Gisteren weer even tussendoor gespeeld, zegt genoeg. En weet dat ik sowieso vrij kritisch waardeer over het algemeen dus een 6 is voor mij een goed spel dat blijft. Zeker als het in zo'n leuk compact doosje zit. Zoon 2 is trouwens helemaal fan van de cover, met de 'best of' in die boom geprojecteerd.

Voor de onvoorspelbaarheid heb ik 2 tips:
1. Alle kaarten die in een ronde gespeeld gaan worden liggen open, en die informatie kan je goed gebruiken. Als je bijvoorbeeld ziet dat je tegenstander een nieuw dier heeft, dan kan je waarschijnlijk ook al inzien welk dier als moeder gebruikt gaat worden voor die evolutie. Het zou dan bijvoorbeeld nuttig kunnen zijn om een eigen mutatie kaart nog even tot het eind van die ronde te bewaren zodat je het op het nieuwe dier kan spelen om zo mee te liften.

Het is vaak ook veiliger om stapsgewijs te evolueren, dus niet 4 verschillende evolutie kaarten onder een Alg leggen om er in 1 keer een boom van te maken, want dan loop je het risico dat die mutaties verloren gaan als iemand anders die Alg laat evolueren. Als je bijvoorbeeld de Algen eerst naar gras evolueert, dan heb je al 2 eigenschappen voor een boom op het gras zelf, die niet kunnen verdwijnen door een evolutie.

2. Om tactische beslissingen te maken is het belangrijk om een redelijk zicht te hebben op wat er in de natuurfase gaat gebeuren. Vaak kan een kleine actie al genoeg zijn om een bepaalde soort te redden van uitsterven. Je kan een evolutie ook verdedigend inzetten, bijvoorbeeld als er een roofdier is met een populatie van 8, en je wil niet dat die een hoop andere dieren gaat opeten, dan zou je kunnen proberen om het roofdier te evolueren in een nieuwe diersoort, waardoor de populatie van het roofdier gehalveerd wordt en het dus minder zal eten. Soms kan je op die manier een evolutie ook gebruiken om een bedreigende mutatie te verwijderen van een dier.

Deze twee tips zijn nuttig inderdaad, maar het spel is gelukkig wel zo helder dat we beide al doorhadden Maakt alles wel wat voorspelbaarder. Toch blijf je rondes hebben dat je kaarten krijgt of ziet liggen die eigenlijk niet veel toevoegen die ronde. Of dat je een dier voor je eigen doel wilt spelen en al ziet dat dat niet zal gaan omdat een bepaalde mutatie (die soms zéér schaars zijn) ontbreekt. Je kunt dan met een herstelkaart zo'n kaart proberen op te diepen, maar soms is ie nog niet afgelegd of erger: de aflegstapel is zojuist weer tot trekstapel gepromoveerd zodat je niks te herstellen hebt. Al met al komt het er inderdaad op neer dat je vooral eerst even samen een tableau moet opbouwen en pas daarná echt op je eigen doelen gaat spelen. Sommige mutaties wil je dan wel écht achter de hand houden voor het ultieme moment. En we zullen moeten accepteren dat je kunt winnen of verliezen met slechts enkele punten uiteindelijk. Ik heb al een potje verloren met 12 punten en een potje gewonnen met 6. In die laatste gooide ik in de eerste ronde meteen de aap weg die ik nodig had, omdat ik hem anders veel te lang zou moeten bewaren. Dan maar zonder.

Als het lastig is om de natuurfase te doorgronden zou het kunnen helpen om een menselijk voorbeeld te gebruiken: Een mens is groter dan een kip en kan daardoor een hele kip opeten, dus 2 mensen kunnen 2 kippen eten, 4 mensen eten 4 kippen, enzovoort. Een varken is ongeveer even groot als een mens, dus 2 mensen hebben genoeg eten aan 1 varken, 4 mensen eten 2 varkens, etc.
Natuurlijk zit er wel een behoorlijke abstractie in, het moet nog enigszins een spel blijven.

Hopelijk kan je toch nog wat plezier beleven in de volgende potjes!

De natuurfase is vooral onnavolgbaar als er een vereiste onder kaarten terecht komt die de eet behoefte verandert. Dat een appelboom ineens vlees gaat eten omdat er een pootje onder ligt, voelt een beetje raar en verandert de administratie ook nogal. Kaarten kunnen soms ook ineens beurtelings van elkáár knabbelen. Grappig op zich wel.
Je laatste punt gaat zeker lukken, want het soort ergernis dat we ervaren bepaalt deels ook de lol aan tafel. Omdat je toch een volgende keer beter wilt doen en omdat sowieso sommige effecten komisch uitpakken.

Als ik tot slot nog een tip zou mogen geven, mocht je ooit extra kaarten gaan laten drukken, dan zou het zijn dat je iets flexibeler met de doelen kunt zijn en dat er meer mutatiekaarten beschikbaar zijn, of een omweg beschikbaar is door bijv ook in de trekstapel te graven oid. Meer kaarten mogen bewaren kan misschien ook helpen.