Ik kan me niet voorstellen dat je op een bepaalde dag wakker wordt en ergens binnenin een stemmetje hoort dat zegt: “Dit is de dag. Hier wacht je al je hele leven op. Maar vandaag is het zover. Je begint nu meteen met een dierentuin.” Ik heb het alvast nog niet meegemaakt en ik denk niet dat het ooit zover zal komen. Hoe dan ook, mocht dit bij jou wel het geval zijn, dan raad ik je aan, vooraleer je je hals over kop in een avontuur stort, om eerst Ark Nova te spelen. Eens zien, of je daarna nog altijd van plan bent om een dierentuin te openen.
Ark Nova zit in een heel grote doos vol met heel veel spelmateriaal. Bedoeling is dat je met al het spelmateriaal een moderne dierentuin uitbouwt. Wie hoopt op een stapel houten diertjes komt bedrogen uit. Ark Nova gebruikt geen meeples maar vooral kaarten. Ruim 250 van die dingen zitten er in de doos.
Goed, laten we eraan beginnen. Het speelbord wordt in het midden van de tafel gelegd. De pauzesteen, in de vorm van een koffietas, wordt op het juiste veld (afhankelijk van het aantal spelers) gezet. De negen bonusfiches worden geschud, vier ervan worden op het speelbord op de daartoe voorziene plaats gelegd. De overige 5 fiches gaan terug in de doos en worden in dit spel niet meer gebruikt. De 212 dierentuinkaarten worden geschud en in een gedekte trekstapel naast het speelbord gelegd. Zes kaarten worden op de voorziene velden op het speelbord gelegd. Dit is het aanbod.
De twee trays, vol met tegels (standaardverblijven, kiosk- en paviljoenfiches, speciale verblijven, unieke gebouwen, geldfiches, X-fiches, vermenigvuldigfiches, giffiches en wurgfiches), worden eveneens naast het speelbord gezet.
Het samenwerkingsbord krijgt ook een plaats naast het speelbord. De fiches met partnerdierentuinen en universiteiten worden op het samenwerkingsbord op de daartoe voorziene plaats gelegd. De stapel met startconservatieprojecten wordt geschud en een aantal kaarten (afhankelijk van het aantal spelers) worden open onder het samenwerkingsbord gelegd. De eindtellingkaarten komen gedekt naast het samenwerkingsbord te liggen. Er wordt een startspeler gekozen.
Na de voorbereiding van dit centrale deel krijgen alle spelers een eigen dierentuinplattegrond. Beginnende spelers kiezen een plattegrond met een identieke A-kant. Gevorderde spelers trekken twee plattegronden en kiezen er een uit. De beginsituatie is in dit geval anders voor iedere speler.
Iedere speler ontvangt een set van vijf actiekaarten. Bij het begin van het spel liggen de kaarten met kant 1 naar boven. De kaart met de actie “dieren” wordt links onder de spelersplattegrond gelegd (veld met waarde 1). De andere vier kaarten worden in willekeurige volgorde er naast gelegd. De speler ontvangt ook drie pionnen, vier medewerkers en vijfentwintig spelersblokjes in de gekozen kleur. De drie pionnen worden op het centrale speelbord respectievelijk op het populariteitsspoor, het conservatiespoor en het reputatiespoor gezet. De pionnen op het populariteitsspoor worden in spelersvolgorde gezet. De startspeler op veld 0, de volgende speler op veld 1, enz. Zeven spelersblokjes worden op de voorziene plaats op de eigen plattegrond gezet. De resterende spelersblokjes vormen een algemene voorraad. Eén van de vier medewerkers wordt op het notitieboekje geplaatst. De overige drie komen terecht op de voorziene velden onder het notitieboekje.
De spelers nemen 25 munten en twee eindtellingkaarten van de gedekte stapel en legt ze naast zijn eigen spelersbord. Iedere speler neemt acht dierentuinkaarten. Hij houdt er vier op de hand en legt er vier af op de aflegstapel. We zijn eindelijk klaar om met Ark Nova te beginnen.
Ark Nova verloopt niet in ronden. Iedere speler voert één actie uit (te kiezen uit vijf mogelijke). Afhankelijk van de gekozen acties wordt het spel na verloop van tijd onderbroken voor een pauze. Waarvoor zo een pauze dient, leggen we meteen uit. De beurten van de spelers volgen elkaar op tot één van de spelers erin slaagt om zijn pion die op het populariteitsspoor staat op hetzelfde scoreveld te laten eindigen als zijn pion die op het conserveringsspoor staat. De andere spelers krijgen dan nog exact één beurt. De eindtelling volgt en wie dan de meeste overwinningspunten heeft, wint Ark Nova.
Vooraleer we de verschillende acties bespreken, is het belangrijk om de symbolen te herkennen die op de dierentuinplattegrond staan alsook op de verschillende dierentuinkaarten. Er zit een handig overzicht met alle symbolen bij het spel. Spelers houden dit best bij de hand. Belangrijk om weten is dat iedere dierentuinplattegrond verschillende velden heeft. Er kan nooit gebouwd worden op velden met water of rotsen. Maar bepaalde dieren vereisen een verblijf naast rotsen of water. Sommige velden leveren bonussen op, andere velden mogen slechts bebouwd worden als bepaalde actiekaarten geüpgraded zijn naar kant 2.
Er zijn drie soorten dierentuinkaarten: dieren, sponsorkaarten en conservatieprojectkaarten. Dieren zorgen ervoor dat de populariteit van jouw dierentuin stijgt. Met sponsorkaarten huur je specialisten in, kan je unieke gebouwen bouwen en verwerf je allerhande effecten. Conservatieprojectkaarten zorgen ervoor dat je conservatiepunten ontvangt. Om het spel te winnen heb je een juiste mix van populariteitspunten en conservatiepunten nodig.
Goed, in een beurt kan een speler een keuze maken uit vijf mogelijk acties. De plaats onder het eigen spelersbord waar de kaart ligt, bepaalt de kracht van de actie (1 tem 5). Je kan X-fiches (te verwerven tijdens het spel) inzetten om de kracht van een actie te verhogen.
Een actie wint ook aan kracht als de actiekaart opgewaardeerd wordt en van kant 1 naar kant 2 wordt gewisseld. Er zijn voor een speler maar vier mogelijkheden om een kaart op te waarderen. Een speler kan dus nooit alle vijf zijn acties opwaarderen. Als een speler een actie gekozen heeft, dan schuift hij zijn actiekaart naar veld 1. De andere kaarten worden naar rechts verschoven en krijgen dus voor de volgende beurt een nieuwe kracht.
Als een speler geen enkele van de vijf acties wil uitvoeren tijdens zijn beurt, dan kiest hij een willekeurige actiekaart. Verschuift die naar veld 1 en ontvangt een X-fiche. X-fiches worden gebruikt om de kracht van een gekozen actie te verhogen.
Dit zijn de vijf mogelijke acties: kaarten, bouwen, dieren, samenwerking en sponsoring.
Met de actie kaarten verplaatst de speler de pauzesteen 2 velden vooruit. Als de pauze hierdoor geactiveerd wordt, maakt de actieve speler zijn beurt af. Als de speler klaar is met zijn beurt, wordt het spel meteen onderbroken. De speler die de pauze activeerde, krijgt een X-fiche. Spelers leggen nu kaarten af tot hun handlimiet bereikt wordt (drie kaarten, bepaalde universiteiten verhogen de handlimiet tot vijf). Fiches die op actiekaarten liggen, worden verwijderd. Het samenwerkingsbord wordt aangevuld, medewerkers komen terug naar de respectievelijke spelers. De twee meest rechtse kaarten op het aanbod (dossiermappen 1 en 2) worden verwijderd, de kaarten uit het aanbod schuiven op en twee nieuwe kaarten worden in het aanbod gelegd.
Belangrijkste item in de pauze is dat spelers inkomsten ontvangen. Er zijn drie manieren om inkomsten te verwerven: de positie op het populariteitsspoor, kiosken in de dierentuin en bepaalde bonussen op sponsorkaarten of de dierentuinplattegrond. Geld is vooral belangrijk om dieren in verblijven te plaatsen en verblijven te bouwen. Tot slot wordt de koffietas terug op het beginveld gezet waarna de volgende speler het spel hervat door een actie te kiezen.
Goed, de actie kaarten zorgt dus dat de pauzesteen (de koffietas) twee velden vooruit gaat. Daarna kan de speler, afhankelijk van de kracht, kaarten trekken van de stapel of happen. Happen betekent dat je kaarten neemt uit het aanbod (afhankelijk vaak van de positie van jouw op pion op het reputatiespoor). Eens de actie opgewaardeerd is naar kant 2 kan hij meer kaarten trekken of al happen bij een lagere kracht.
De actie bouwen zorgt ervoor dat je een gebouw mag bouwen in de dierentuin. Nieuwe gebouwen moeten altijd aangebouwd worden aan een al eerder gebouwd gebouw. Bij het begin van het spel hebben alle spelers (als je met plattegrond A speelt) al twee gebouwen gebouwd. Om een gebouw te bouwen betaal je twee munten voor ieder veld waaruit een gebouw bestaat.
Je kan kiosken, paviljoenen, standaardverblijven (met grootte 1 tem 5) en kinderboerderijen bouwen. Kiosken genereren geld, paviljoenen leveren populariteitspunten op. Kinderboerderijen en standaardverblijven huisvesten dieren. Als je jouw actie opgewaardeerd hebt naar kant 2 kan je nu ook een groot vogelbedrijf en een reptielenhuis bouwen. Let wel, je moet te allen tijde de bouwregels respecteren.
Met de actie dieren speel je dierenkaarten uit de hand. Dieren hebben een verblijf nodig vooraleer je die kan spelen. De grootte van het verblijf staat op de dierkaart. Ieder verblijf (tenzij het vogelbedrijf of reptielenhuis) kan slechts één dier huisvesten. Een dier kost ook geld en vaak moeten er bepaalde randvoorwaarden vervuld zijn vooraleer je de dierkaart kan spelen. Een gespeeld dier levert ook een effect op dat je mag uitvoeren nadat je de kaart gespeeld hebt. Deze effecten zijn vaak handig om sneller punten te scoren. Bepaalde dieren eisen dat de actiekaart opgewaardeerd is naar kant 2 vooraleer je ze mag spelen. Dieren leveren populariteitspunten op.
Met de actie samenwerking voert een speler een samenwerkingsopdracht uit op het samenwerkingsbord. Om dit te kunnen doen heb je minstens één actieve medewerker nodig. Iedere speler heeft bij het begin van het spel maar één medewerker. Een speler kan, via bonussen of kaarten, zijn medewerkers verhogen tot maximaal vier. Afhankelijk van de kracht van de samenwerkingsactie kan een speler zijn medewerkers inzetten om zijn reputatie te verhogen, een samenwerking aangaan met partnerdierentuinen uit andere continenten waardoor dieren uit die continenten goedkoper worden om ze aan te kopen, universiteiten inschakelen die dan weer bonussen genereren of conservatieprojecten steunen. Die conservatieprojecten zijn belangrijk om conservatiepunten te verwerven. Er liggen bij het begin van het spel al een aantal projecten open. Maar spelers kunnen met deze actie ook conserveringskaarten uitspelen.
Om een project te steunen moet de speler aan de voorwaarde van het project voldoen. Als dit het geval is neemt hij een spelersblokje van zijn spelersbord en plaatst die op de conserveringskaart. Door het wegnemen van het spelersblokje op zijn spelersbord genereert de speler weer een bonus.
Als de actiekaart opgewaardeerd is naar kant 2 kan een speler meer dan één samenwerkingsproject uitvoeren en mag hij nu ook een donatie doen. Een donatie betekent dat de speler mits het schenken van geld conservatiepunten krijgt.
Tot slot kan een speler met de actie sponsoring een keuze maken tussen een sponsorkaart spelen of de pauzesteen vooruit zetten en geld ontvangen. Om een sponsorkaart te kunnen spelen moet de kracht van de actie minstens gelijk zijn aan het sponsorkaartniveau en moet de speler ook voldoen aan de andere voorwaarden van de kaart.
De speler kan er ook voor kiezen om de pauzesteen evenveel velden vooruit te zetten als de kracht van de actie en in ruil daarvoor dezelfde hoeveelheid geld te ontvangen. Als de actiekaart is opgewaardeerd naar kant 2 kan de speler meerdere sponsorkaarten spelen of krijgt hij dubbel zoveel geld als hij de pauzesteen velden vooruit zet.
Iedere speler kiest een actie. De beurten van de spelers volgen elkaar op, af en toe onderbroken door een pauze, tot één speler het einde van het spel veroorzaakt. Dit gebeurt als zijn beide pionnen, de pion die de populariteitspunten bijhoudt en de pion die de conservatiepunten aanduidt, in hetzelfde scoreveld terecht komen. De andere spelers krijgen nog een beurt. En daarna volgt de eindtelling.
Eerst controleren de spelers hun eindtellingkaarten. Ze krijgen punten als ze aan de voorwaarden van die kaarten voldoen. Ook andere kaarten met daarop het “einde van het spel”-symbool leveren nog punten op. Eens alle kaarten gescoord tellen de spelers hun overwinningspunten. Ze kijken eerst naar het veld waarin hun conservatiepion staat. De laagste populariteitsscore in dat veld is hun streefgetal. Ze vergelijken hun streefgetal met hun populariteitsscore. Dat resultaat is het aantal overwinningspunten. De speler met de hoogste positieve score wint Ark Nova.
Copyright White Goblin Games
Laat een ding duidelijk zijn. Ark Nova is een expertspel. Niet zozeer door heel moeilijke spelregels. In feite zijn de regels klaar en duidelijk. Je kiest in jouw beurt één actie uit vijf mogelijke acties. En de acties zijn in principe eenvoudig. Je neemt kaarten, je bouwt verblijven, je speelt dierkaarten uit, je voert een samenwerkingsproject uit of je speelt een sponsorkaart. Simpel toch. Maar er zijn zoveel zaken waarmee je rekening moet houden, heel veel voorwaarden vooraleer je bepaalde kaarten mag spelen. En iedere actie, hoe eenvoudig ook, genereert vaak een stroom aan effecten. Dus, het is niet iedereen gegeven om die mechanismen meteen door te hebben.
Maar zoals gezegd, de regels zijn gelukkig klaar en duidelijk, op enkele storende taalfouten na en een paar irritante en te vermijden foutjes. Een eerder draadje op bordspelmania wees terecht op die slordigheden in de Nederlandse regels. White Goblin publiceerde intussen een errata op zijn website. Een goeie redactie had die fouten kunnen vermijden maar ze zijn zeker niet onoverkomelijk om zonder kennis ervan Ark Nova te kunnen spelen.
Trouwens dankzij een handig overzicht van de gebruikte symbolen en een woordenlijst is er nauwelijks discussie over de spelregels. Alles wordt duidelijk uiteen gezet met veel voorbeelden en je krijgt in de regels en de woordenlijst een antwoord op alle vragen.
Het probleem is dat een gelegenheidsspeler overdonderd zal worden door de vele mogelijkheden die iedere kaart, iedere actie oplevert. Daarnaast heeft het spel ook wat tijd nodig om opgezet en uitgelegd te worden. Dus duidelijk geen spek voor ieders bek.
Ark Nova is een spel waarin je een soort van kettingreactie moet creëren om op beide sporen aan punten te geraken. De uiteindelijke winnaar zal diegene zijn die voldoende populariteitspunten scoort maar tegelijkertijd ook snel genoeg vooruit gaat op het conservatiespoor. En om beide motoren tijdig op gang te krijgen, moet je heel slim gebruik maken van de aangereikte mogelijkheden. Lange termijnplanning in Ark Nova is niet de manier om dit spel te winnen. Flexibiliteit is aan de orde. De spelers die snel doorhebben welke kaart, welke actie in hun beurt onmiddellijk gewin zal opleveren, zullen strijden om de overwinning. Vooral die speler die snapt welke kaart ook effecten op andere kaarten kan activeren, is goed bezig. Wie een plan in zijn hoofd heeft hoe zijn dierentuin er moet uitzien en dan wacht tot de nodige kaarten passeren om dit plan te verwezenlijken kan lang wachten. Te lang soms. Er zijn namelijk meer dan 200 kaarten, dus je zal zelden of nooit de volledige stapel doorlopen.
Dit heeft natuurlijk ook voordelen voor de herspelbaarheid van het spel. Ieder spel is anders en een winnende strategie in het ene spel zal in een ander spel misschien niet lukken, gewoon omdat er totaal andere kaarten tevoorschijn komen.
Tijdens de beurt van een speler is er weinig interactie met een andere speler. Goed, er zijn wel een paar mogelijkheden om een andere speler te pesten met gif- of wurgfiches. Of je hapt een goeie kaart uit het aanbod voor de neus van een medespeler weg. Maar in principe wacht je tot het jouw beurt is en dan kijk je wat er in het aanbod ligt, bekijk je nog eens goed de conservatieprojecten, kijk je naar de kaarten in jouw hand, de al gespeelde kaarten en dan kies je jouw actie. Kan je dit niet plannen tijdens de beurt van jouw medespelers? Natuurlijk, maar er kan van alles gebeuren vooraleer je aan de beurt bent, zaken die jouw plannen in de war sturen en dan mag je opnieuw beginnen met nadenken. Met andere woorden, Ark Nova kan lang duren. Reken zeker in de eerste potjes op een klein uurtje per speler. Een spel met vier spelers kan zo een heel lange zit worden. Voordeel is wel dat de tijd voorbij vliegt. Je bent echt met van alles bezig zodat je je geen moment verveelt.
Ik had hoge verwachtingen of laat ik het anders formuleren. Er werden op allerhande fora en websites hoge verwachtingen omtrent dit spel gecreëerd. Misschien was het wel door die hoge verwachtingen dat ik tot nu toe een klein beetje ontgoocheld ben en dat Ark Nova me nog niet helemaal kon bevredigen. Misschien ben ik toch wel niet de expertspeler die Ark Nova nodig heeft. Dat type speler zal ongetwijfeld smullen van Ark Nova en helemaal geen bezwaar hebben tegen de lange speeltijd. Misschien ben ik toch eerder de gezelligheidsspeler die houdt van de sociale interactie tijdens een spel, het elkaar plagen, het elkaar verbaal uitdagen en dat miste ik een beetje tijdens mijn potjes Ark Nova. Het is namelijk werken geblazen, geen tijd voor gepalaver. Enig sérieux is hier op zijn plaats.
Begrijp me niet verkeerd. Ik amuseer me met Ark Nova maar het heeft me niet weggeblazen. Ik zal altijd aanschuiven bij een potje Ark Nova. Maar het zelf voorstellen om het aan spelers uit te leggen die het nog niet gespeeld hebben, liever niet.
Ark Nova is het eerste spel dat Mathias Wigge, de spelauteur, uitgeeft. Ik bewonder die man, want hij heeft heel goed nagedacht over dit ontwerp. Thematisch is dit een schitterend spel. Je hebt echt het gevoel dat je een dierentuin ontwikkelt. De conservatieprojecten, de samenwerkingsprojecten, de sponsorkaarten versterken dit gevoel. Ik garandeer nu al dat Mathias Wigge geen moeite zal hebben om zijn tweede ontwerp uit te geven.
Ark Nova een must voor alle expertspelers die op zoek zijn naar heel veel strategische uitdaging. Familiespelers zullen dit minder smaken en ergens halfweg de uitleg al afhaken, vrees ik.
- Ark Nova (White Goblin Games, 2022)
- Auteur: Mathias Wigge
- Artwork: Christof Tisch, Steffen Bieker, Loïc Billiau, Dennis Lohausen
- 1-4 spelers vanaf 14 jaar
- minstens 90 minuten
- https://whitegoblingames.com/game/ark-nova/
- Adviesprijs: 79,95 euro
