Stel je eens voor. Op een of andere manier beschik je over magische krachten. Neen, niets te maken met Harry of andere Potters. Je hebt dus magische krachten en met die magische krachten ben je in staat om vogels bevelen te geven. Wat zou je dan doen? Hitchcockgewijs anderen schrik aanjagen? Of denk je aan iets anders? Misschien overweeg je wel om jouw zwerm met vogels naar bepaalde locaties te sturen en zo punten te verdienen. En wat blijkt? Je bent niet de enige met magische krachten. Ook anderen kunnen vogels bevelen geven. Ongetwijfeld wil je weten wie de beste vogelbevelgevende (geef toe klinkt beter dan een vogelfluisteraar) is. Wel speel dan Vogelvrij!
De doos van Vogelvrij, beste spelvrienden, bevat wondermooie componenten. Daar gaan we: 1 fonteinbord, 1 migratiebuidel, 24 locatietegels, 22 doelkaarten, 1 rondensteen, 5 bliksemfiches, 5 scorefiches, 12 voetjes, 9 wezenkaarten met bijhorende pionnen (hond, kat, havik, vos, bij, vogelverschrikker, koekoek, uil en eekhoorn), 5 beurtvolgordefiches, 5 vogelhuisjes, 1 slaapplaats, 10 nesten en vanzelfsprekend 140 vogels, 28 elk in vijf kleuren (rood, geel, blauw, groen en zwart).
In Vogelvrij strijd je om de beste plaatsen op verschillende locaties in een hoeve. De hoeve wordt opgebouwd, afhankelijk van het aantal spelers, aan de hand van locatietegels die je in een aantal kolommen in het midden van het bord legt. Er zijn drie soorten locaties: basislocaties, locaties waar een wezen woont en speciale locaties. In de spelregels staat duidelijk uitgelegd hoeveel tegels van iedere locatie (willekeurig te kiezen) je nodig hebt volgens het spelersaantal, alsook hoe je de hoeve precies opbouwt.
Op sommige locaties staan in de rechteronderhoek 1 of meer nestsymbolen (1, 2 of 3). Het betreffende aantal nesten wordt op die locatie gelegd. Resterende nesten gaan terug in de doos.
Daarna kijken we welke wezenlocatietegels (hoe blijven ze die dingen verzinnen) in de hoeve aanwezig zijn. De bijhorende kaarten en pionnen worden naast de hoeve gelegd. De niet gebruikte wezens gaan terug in de doos. Afhankelijk van het aantal spelers doen er 3 (2-3 spelers), 4 (4 spelers) of 5 (5 spelers) wezens mee.
Het fonteinbord wordt met de juiste zijde (afhankelijk van het aantal spelers) naar boven gelegd. De -rondensteen leg je op het ronde 1-veld van het fonteinbord. Er worden evenveel vogelhuisjes als het aantal spelers naast ronde 4 gezet. Je doet hetzelfde met de bliksemschichten naast ronde 5.
Daarna kiest iedere speler een kleur. Je plaatst de scoresteen in die kleur op het veld 0/60 op het fonteinbord. De vogels in je kleur liggen in de slaapplaats die centraal op tafel staat. Als je met twee spelers speelt, wordt een derde kleur gekozen voor een fictieve speler.
Tot slot kiezen de spelers een doelkaart uit de stapel met doelkaarten. Het aantal kaarten wordt ook hier bepaald door het aantal spelers (cfr. de symbolen op de kaarten zelf). Iedere speler trekt twee kaarten en legt daarvan een gedekt neer voor zich. Dit is zijn geheime doel. Als de speler dit kan vervullen, scoort hij op het einde van het spel extra punten. En punten, beste spelvrienden, die wil je in Vogelvrij scoren.
De speler die als laatste een vogel gevoederd heeft, is de startspeler in ronde 1.
Vogelvrij duurt vijf ronden. Elke ronde plaatsen de spelers vogels op de locaties om op het einde van de ronde punten te scoren, speciale acties te activeren en wezens te controleren. Na ronde 5 volgt nog een eindtelling. Wie dan de meeste punten heeft, wint Vogelvrij. Fantastisch toch?
Iedere ronde bestaat uit vier fasen.
Fase 1 is de migratiefase. Van iedere speler worden er twee vogels uit de slaapplaats genomen en in de migratiebuidel gestopt. Meer moet dat niet zijn. Bij twee spelers worden er telkenmale ook nog vogels van de fictieve speler in de buidel gedaan. Sommige locatietegels zorgen er voor dat extra vogels in de buidel terecht komen.
In fase 2, de ronselfase, trekt iedere speler (in beurtvolgorde) twee vogels uit de buidel. Deze twee vogels vult hij aan met twee eigen vogels die hij uit de slaapplaats neemt. Iedere speler beschikt dus iedere ronde over vier vogels. Voila, fase 2 is ook al afgerond.
Fase 3, de landingsfase, is het hart van het spel. Nu plaatst in beurtvolgorde, iedere speler een van de vier vogels die voor hem liggen op een locatie. Dit kunnen eigen vogels zijn, maar ook vogels van andere spelers (afhankelijk welke vogels de speler uit de buidel getrokken heeft). Een zwerm wordt opgebouwd door vogels van dezelfde kleur op elkaar te stapelen. Geen paniek, de vogels klikken perfect in elkaar als je ze schrankt. Er zijn ook handige voetjes om te vermijden dat de stapel omvalt.
Je mag op een locatie met een nest jouw vogel in het nest plaatsen als het onbezet is. Een nest verhoogt de waarde van jouw zwerm (stapel) vogels met 1.
Tijdens jouw beurt in de landingsfase mag je ook voor of na het plaatsen van jouw vogel een bonusactie uitvoeren. Je kan eenmaal per ronde een wezen activeren (enkel mogelijk vanaf ronde 2, want je moet de controle over dat wezen hebben en dat wordt pas in fase 4, de onderhoudsfase, van een ronde bepaald). Of je kan een vogelhuisje bouwen (enkel mogelijk vanaf ronde 4, iedere speler krijgt maar één vogelhuisje). Een vogelhuisje verhoogt de waarde van de zwerm met 1 en zorgt ervoor dat er geen vogels meer aan de zwerm kunnen toegevoegd of verwijderd worden. Tot slot kan je ook een vogel aanvallen met een bliksemschicht (enkel mogelijk vanaf ronde 5, en ook nu heeft iedere speler maar 1 bliksemschicht). Een aangevallen vogel wordt uit de zwerm verwijderd en verhuist naar de fontein.
In fase 4, de onderhoudsfase, van een ronde, kijk je op iedere locatie wie de meerderheid aan vogels op die locatie heeft en je kent meteen punten toe. Op sommige locaties krijgt de grootste zwerm de meeste punten, op andere locaties is het nummer 2 die met de meeste punten gaat lopen. Is er een gelijke stand op een locatie, dan worden er geen punten uitgedeeld (zie de vele voorbeelden op pagina 5 van de spelregels).
De speler die na de puntentelling van de ronde aan de leiding staat op het scorebord, wordt de volgende ronde de startspeler. De andere spelers krijgen een beurtvolgordefiche afhankelijk van hun plaats op het scorespoor.
Bepaalde locaties worden geactiveerd tijdens de onderhoudsfase (staat op de locatie vermeld). Ofwel verwerf je de controle over een wezen (diegene die de meerderheid heeft op die locatie) ofwel worden er vogels naar de fontein en/of het plein verplaatst.
De speler die een wezen controleert kan in de landingsfase een bonusactie uitvoeren.
Zowel de fontein als het plein vind je op het fonteinbord. Vogels die daar geplaatst worden, scoren punten op het einde van het spel. Eén punt voor iedere vogel op het plein. Eén, twee of drie punten afhankelijk van de plaats van de vogel op de fontein. Op de fontein gelden er plaatsingsregels (zie voorbeelden pagina 7 in de spelregels).
Als laatste actie in fase 4, de onderhoudsfase, wordt de rondensteen een veld vooruit gezet.
Na het einde van ronde 5 volgt de eindscore. De speler met de grootste zwerm krijgt 10 punten. Ook hier geldt dat bij gelijke stand niemand punten krijg. Ieder wezen dat een speler op het einde van ronde 5 controleert, levert drie punten op. Je krijgt ook nog punten voor vogels op de fontein en het plein.
Wie daarna de meeste punten heeft, wint Vogelvrij. Bij een gelijke stand hier wordt er gekeken wie de grootste zwerm heeft. Is ook dat gelijk dan wint de speler met de meeste vogels op de fontein. Nog steeds gelijk dan delen de spelers de overwinning.
Meer moet dat niet zijn.
Beste spelvrienden, Vogelvrij is mijn type spel. Wat zijn de pluspunten hoor ik u denken?
Wel, het opzetten en uitleggen van het spel neemt weinig tijd in beslag. De spelregels zijn uitstekend met vele voorbeelden, weinig voer voor discussie, alles is klaar en duidelijk. Een spelronde, ondanks dat iedere ronde uit vier fases bestaat, gaat heel snel. De eerste twee fases van iedere ronde duren amper twee minuten, ook bij vijf spelers. Er is weinig downtime. De beurten zijn relatief kort, waardoor het spel ondanks alle mogelijkheden vlot blijft verlopen. Een langetermijnplanning hoeft niet, want iedere beurt verandert de situatie in de hoeve.
Door de vele verschillende locatietegels is ieder potje ook anders, wat de herspeelbaarheid vergroot.
De spelcomponenten zijn degelijk afgewerkt. Het artwork oogt vrolijk en het vogelthema komt goed tot uiting. In tegenstelling tot andere spellen werd er niet gekozen voor kartonnen pionnen maar voor degelijke kunststof componenten. Let op, laat je niet misleiden door het vriendelijke uiterlijk. Vogelvrij is een venijnig spelletje.
Je hoeft niet altijd de meerderheid te hebben op een locatie. Soms krijgt de tweede, ja zelfs de derde speler, de meeste punten. Ook het feit dat bij een gelijke stand, niemand punten krijgt, zorgt voor het nodige denkwerk. Ook de beurtvolgorde is belangrijk. Het is soms beter dat je niet te snel aan de beurt komt, de laatste speler kan vaak de sterkste zet doen. Maar als je als laatste aan de beurt bent, ben je ook de laatste op het scorespoor. In de eerste ronden is dat geen probleem, in de laatste ronde wel.
Het sterkste onderdeel van Vogelvrij is de grote hoeveelheid interactie. In de ronselfase krijg je niet alleen eigen vogels, maar ook vogels van de andere spelers die je ook op een locatie moet plaatsen. Dit zorgt voor veel lastige beslissingen. Je bent voortdurend bezig met de acties van je tegenstanders. En jouw zorgvuldig strategisch plan wordt voortdurend gedwarsboomd door de andere spelers. Een zorgvuldig opgebouwde meerderheid kan plotseling verdwijnen doordat iemand een wezen activeert of een van jouw vogels verjaagt.
Vogelvrij draait dus minder om het lang van tevoren uitstippelen van een perfecte strategie en meer om improviseren, kansen herkennen en reageren op onverwachte veranderingen. Daarom speel je Vogelvrij beter met vier of vijf spelers. Je kan Vogelvrij perfect met twee spelers spelen maar dan komt het sterke punt van het spel, de interactie, minder tot zijn recht.
Wie niet graag wordt tegengewerkt zal zich hopeloos ergeren aan Vogelvrij maar voor spelers die houden van tactische keuzes, wisselende situaties en elkaar stevig dwarszitten, is Vogelvrij een uitstekende keuze. Achter de schattige vogels gaat een slim, dynamisch en behoorlijk gemeen bordspel schuil.
Ik ben fan. U ook?
- Vogelvrij (999 Games, 2026)
- Auteur: Doug Hettrick
- Artwork: Ari Oliver
- 2-5 spelers vanaf 14 jaar
- 45-60 minuten
- https://www.999games.nl/product/vogelvrij/8721184284018
- Adviesprijs: 44,99 euro
