Bordspelmania

Ik heb veel begrip voor noties als ‘mensen maken fouten’, ‘niemand is perfect’ enzovoort.

Maar een foute vertaling van cruciale spelmechanismen is onaanvaardbaar. Die verdienen extra aandacht van vertaler en eindredacteur. De cruciale kern moet perfect zijn. Zulke fouten zijn nagenoeg altijd een bewijs van haast- en/of broddelwerk.

In een grijs verleden heb ik veel betaalde vertalingen gedaan. Ik trok veel tijd uit voor de voorbereiding, waaronder het uitschrijven van een woordenlijst met veelgebruikte termen en het opzetten van een procesplaat met een schematische weergave van het spelsysteem. Ik trok ook veel tijd uit voor de nacontrole. Dat was een hoop extra werk, ik vond dit erbij horen. Wanneer je wordt betaald, moet je topkwaliteit leveren.

Ik had de mazzel dat ik over een handige combinatie van competenties en ervaring beschikte. Een redelijk taalgevoel, veel ervaring met spellen en nog meer ervaring met het schrijven, beoordelen en toepassen van juridische teksten. Dat bleek een handige mix voor dergelijke klussen.

Edwin84 schreef: Buiten dat betreft het in het geval van Ark Nova een drukfout door een zin twee keer te noemen. De andere twee fouten zijn niet misgegaan met vertalen.

Dit is een goede en on topic conclusie lijkt me. Zoals eerder al gemeld in dit draadje, is het ws misgegaan bij die laatste check ofwel eindredactie. Slordig, maar bijna niet te voorkomen. De eerste schrijver of vertaler of eindredacteur die altijd foutloos werk aflevert, moet nog geboren worden.

arjen88 schreef: Als WGG de Nederlandse spelregels zouden online zouden releasen voordat het geprint wordt dan weet ik zeker dat alleen al bordspelmania.eu de spel en regelfouten eruit zouden kunnen halen.

Alhoewel...
Hierin staat ook al een spelfout.
"spelfouten en regelfouten" of "spel- en regelfouten".

Erwin schreef:

Phaedros schreef:

lordyazos schreef: Doe er dan wat langer over om te vertalen. In plaats van dit zo snel mogelijk op de markt te willen gooien.

Voor zover ik weet, gaat dat meestal niet. Over het algemeen zijn er zeer strakke deadlines voor een bepaalde printrun. Engelse, Duitse, Franse, Italiaanse (enz. enz.) en Nederlandse versies worden vaak in één run geproduceerd. Dus als je er wat langer over wilt doen, kom je pas bij de volgende run (bijv. over een half jaar) aan de beurt. Zo lang willen veel consumenten niet wachten, dus ik begrijp heel goed dat een uitgever alles op alles zet om de deadline te halen.

Hmm, wanneer een uitgever bereid is om een nette vergoeding te betalen voor een kwalitatieve vertaling, kan er veel in een relatief korte tijd. WGG is een van de uitgevers die betaalt in spellen en/of shoptegoed. Van dergelijke uitgevers hoef je in het algemeen geen kwaliteit te verwachten. Positieve uitzonderingen daargelaten.

Voor dit spel was aan mij gevraagd om het te vertalen.
Nog voordat ik daarop kon antwoorden volgde een e-mail dat ze, vanwege een hoge tijdsdruk, de klus aan een vertaalbureau hadden toebedeeld.
Volgens het colofon is de vertaling gemaakt door Anja De Lombaert, vermoedelijk verbonden aan vertaalbureau The Geeky Pen te Gent.

Vergeet ook niet dat het projectteam van WGG een vertaling naleest en wijzigt, al of niet terecht. Dus het kan zijn dat de vertaling correct was, maar de fouten bij de eindredactie erin geslopen zijn.

Mss wat minder aan de lopende band spellen uitgeven en wat meer tijd in degelijkheid steken?

Ook in Watergate van WGG zaten vertaalfouten op een kaart en in de spelregels. Ik heb hier ruime tijd later eens contact voor opgenomen met WGG en kreeg toen keurig kosteloos een nieuwe (foutloze) set van alle speelkaarten en spelregels thuisgestuurd.

Vervelend dat vertaal-, spel- en drukfouten bij WGG een dingetje lijken te zijn, maar ik geloof gezien mijn ervaring wel in de goede intenties van WGG. Misschien als men in grote getale contact opneemt omtrent de fouten in hun uitgaven dat ze het afleren. Ik zou er persoonlijk namelijk geen plezier uit halen als ik iedereen te woord zou moeten staan over de fouten en evt. vervangend spelmateriaal moest opsturen.

Als vertaler van Ark Nova zie ik mij genoodzaakt te reageren, hoewel het tegen mijn principes indruist om de samenwerking met een klant openbaar te bespreken. Maar aangezien White Goblin Games zelf niet met de gepaste reactie komt en zelfs niet naar mij toe reageert, doe ik het dan toch.

Ik ben inderdaad professioneel vertaler (maar ik werk niet voor The Geeky Pen) en ik ben fervent spellenspeler. Die twee troeven heb je nodig om spelregels goed te vertalen. Ik ben al meer dan 20 jaar boekvertaler en ben intussen ook enkele jaren actief als spellenvertaler voor Geronimo Games, 999 Games, Blue Orange Games, Asmodee... Ik wilde aan dit lijstje graag White Goblin Games toevoegen. Zij werken echter niet met professionele vertalers ontdekte ik twee jaar geleden. Tot ik plotseling deze opdracht aangeboden kreeg op 13/10/2021. Inleverdatum: 29/10/2021. Heel krap, maar ik zag dit als een opening voor een samenwerking met hen en zette dus alles op alles. Als ik een opdracht aanvaard, engageer ik me om deftige kwaliteit aan te leveren, ondanks de tijdsdruk. Uiteraard maak ik fouten, zeker bij korte deadlines, maar ik redigeer altijd mijn eigen vertaling voor ik inlever en ik reken er ook op dat klanten nog een andere, professionele eindredacteur inschakelen, die de vertaling met frisse, kritische blik kan verbeteren. Alleen blijkt in dit geval dat ik, ondanks die krappe deadline, amper fouten heb gemaakt, maar dat de op dit forum vermelde fouten er vooral door de eindredacteur werden ingebracht. Tot mijn grote ergernis en vooral spijt, want het is heel jammer bij een spel zoals dit.
Ik geef toe dat ik de fout op p. 20, ‘In tegenstelling tot de voorbereiding bij 3 spelers’ heb overgenomen van de Engelse versie, dat had ik moeten zien. De correctie op de geüpgradede kaarten-kaart is een terechte verduidelijking op mijn vertaling.
Maar eindredacteurs moeten zich beperken tot zulke noodzakelijke correcties om te voorkomen dat er nieuwe fouten insluipen. Hier werd echter gecorrigeerd om maar te kunnen zeggen dat je iets hebt gecorrigeerd.
Voorbeelden:
- Mijn vertaling ‘Leg in een spel met 4 spelers de bovenste 4 kaarten open onder het samenwerkingsbord, anders de 3 bovenste.’ (p. 5) werd veranderd in: ‘Leg in een spel met 4 spelers de bovenste 4 kaarten open onder het samenwerkingsbord. Leg in een spel met 3 of minder spelers 4 kaarten open.’ Was mijn vertaling niet duidelijk? Nu staat het er in elk geval fout.
- Mijn vertaling ‘Voor elk X-fiche dat hij gebruikt, verhoogt hij de kracht X van de actie met 1.’ (p. werd veranderd in: ‘Voor elk X-fiche dat een speler inzet, wordt de kracht X van de actie met 1 verhoogt.’ Geen verduidelijking, integendeel, er wordt een dt-fout toegevoegd.
- Even verderop: ‘Bij sommige acties echter verbetert een kracht groter dan 5 de actie niet.’ werd: ‘Een kracht kan nooit groter worden dan 5.’ Er wordt dus een fout in de spelregels toegevoegd!
- Nog eentje: ‘Hij kiest welk dier hij zal verwijderen, maar het dier moet een standaardverblijf vereisen van de afgebeelde grootte (B). Dat het dier wel of niet kan worden gehuisvest in een speciaal verblijf, is irrelevant voor de vereiste. De speler zet zijn populariteitspion zoveel stappen naar achter als aangegeven op de dierenkaart. Hij draait het kleinste bewoonde standaardverblijf dat aan de vereisten van het dier voldoet, om naar de lege kant of verwijdert het gepaste aantal spelersblokjes van het speciale verblijf.’ werd: ‘Hij kiest welk dier hij zal verwijderen, maar het dier moet een standaardverblijf vereisen van de afgebeelde grootte (B) of het dier wel of niet kan worden gehuisvest in een speciaal verblijf, is irrelevant voor de vereiste. De speler zet zijn populariteitspion zoveel stappen naar achter als aangegeven op de dierkaart. De speler verwijderd het aantal spelersblokjes van zijn speciaal verblijf (indien mogelijk) OF draait het kleinste bewoonde standaardverblijf dat aan de vereisten van het dier voldoet, om naar de lege kant of verwijdert het juiste aantal spelersblokjes van het speciale verblijf.’ Onduidelijker + dt-fout toegevoegd!

Ik heb mijn beklag over deze fouten op 01/04/2022 gemaild naar de projectmanager van White Goblin Games nadat ik een presentexemplaar aankreeg, enthousiast meteen het spel wilde spelen en even de spelregels wilde opfrissen in mijn geheugen. Helaas kreeg ik tot op heden geen enkele reactie of excuses van White Goblin Games.
Ik blijf spellenuitgevers ervan overtuigen samen te werken met professionele vertalers en redacteurs. Geloof me, het budget van de vertaling heeft heel weinig effect op de verkoopprijs, het gaat inderdaad om centen per spel.
In elk geval veel speelplezier met andere door mij vertaalde spellen. Want tot op heden heb ik nog nooit van een uitgever klachten gehad of op fora negatieve reacties gelezen over mijn vertalingen.

Speel ze nog!

Anja De Lombaert

Wat goed dat je zo uitgebreid reageert, Anja! Fijn ook dat de vermoedens die hier al waren uitgesproken, dus kloppen: er is e.e.a. misgegaan in de eindredactie. Ik herhaal dus graag wat ik al eerder schreef en dat is dat ik de vertaling op zichzelf juist uitstekend vind. Qua taalgebruik, goede leesbaarheid enzovoort. Hulde daarvoor!
Het blijft een hele onderneming, het doorgronden van dat boekje, maar dat ligt niet aan de vertaling.
Intussen spelen wij het met groot plezier bijna dagelijks en valt alles op zijn plek. En die eindredactie? Dat is niet netjes natuurlijk, maar aan de andere kant ook geen halszaak wat mij betreft. Volgende keer beter en door.
Ik hoop wel dat grote spellenuitgevers de stap (terug) maken naar het verder professionaliseren van vertalingen en redactie. En dat ze gewoon netjes reageren op vragen van jou of wie dan ook.

Wow Anja, wat fijn om je te horen. Dit laat zien dat je hier enorm mee begaan bent.
Zoals iedereen inderdaad al vermoede ligt de fout bij WGG.
Maar dat boeit hun blijkbaar niet.
Ik hoop echt oprecht dat als er prijzen moeten uitgedeeld worden elke jury hier rekening mee zal houden.
Ark Nova is een fantastisch spel, en dit spel verdient alle prijzen.
WGG jammer genoeg niet...

Helaas helaas kwam ik nóg een foutje tegen in de vertaling van de regels. Toevallig omdat ik een draadje las op BGG over het al dan niet verplicht zijn van de pauze bonussen links op je spelersbordje. Die zijn dus verplicht, BEHALVE die van het bouwen van een hok van twee. Het symbolenoverzicht in het Engels geeft de tekst:

You may once and immediately build a 2-space / 3-space standard enclosure
for free.

. Ook in de oorspronkelijke Duitse regels staat het woordje "darf".
In de Nederlandse vertaling ontbreekt het woordje "mag".
Zoals mensen kunnen lezen was ik vrij mild over dit soort foutjes eerder in dit draadje, maar die mildheid neemt wel wat af nu. Je zou niet van toevallig surfgedrag afhankelijk moeten zijn om de regels van een spel goed toe te passen. WGG leest vast weer mee.

Daar zijn inderdaad wel veel fouten gemaakt zeg. Maar ter verdediging van WGG en de vertaler: de regels zijn ook wel erg onoverzichtelijk opgebouwd, niet heel duidelijk geschreven en soms incompleet. Sommige best belangrijke regels (wat gebeurt er precies als je dieren vrijlaat in het wild of verplaatst naar het reptielenverblijf) worden pas duidelijk gemaakt in de appendix annex begrippenlijst. Het regelboek zelf blijft daar wat vaag over.

Peter Hein schreef: Daar zijn inderdaad wel veel fouten gemaakt zeg. Maar ter verdediging van WGG en de vertaler: de regels zijn ook wel erg onoverzichtelijk opgebouwd, niet heel duidelijk geschreven en soms incompleet. Sommige best belangrijke regels (wat gebeurt er precies als je dieren vrijlaat in het wild of verplaatst naar het reptielenverblijf) worden pas duidelijk gemaakt in de appendix annex begrippenlijst. Het regelboek zelf blijft daar wat vaag over.

Ik zou persoonlijk WGG niet verdedigen. De vertaalster daarin tegen wel. Zij doet haar job en heeft haar verhaal gedaan. WGG doet zelfs de moeite niet om even te vermelden wat fout liep.
Zegt veel over hen als uitgever...
Dat de regels niet duidelijk zijn in het Engels is waar, maar er zijn genoeg Nederlandstalige uitgevers die de moeite doen om tijd te steken in het herwerken van de regels, duidelijker maken van de regels. (dan denk ik aan Jumping Turtle en Keep exploring games (die zelfs moeite doen om mensen te bevragen over regels die onduidelijk waren en wat beter kan in het Nederlands)
WGG duidelijk niet. Nee voor hen moest die spel duidelijk snel op de markt zijn...

Als ik dit zie en lees dan vrees ik toch enorm voor alle "grote" titels die er bij WGG aankomen.

Peter Hein schreef: Daar zijn inderdaad wel veel fouten gemaakt zeg. Maar ter verdediging van WGG en de vertaler: de regels zijn ook wel erg onoverzichtelijk opgebouwd, niet heel duidelijk geschreven en soms incompleet. Sommige best belangrijke regels (wat gebeurt er precies als je dieren vrijlaat in het wild of verplaatst naar het reptielenverblijf) worden pas duidelijk gemaakt in de appendix annex begrippenlijst. Het regelboek zelf blijft daar wat vaag over.

Even los van dit spel en deze uitgever is dit in mijn optiek een verdediging van niks. Wanneer de opbouw onoverzichtelijk is, heb je simpelweg beter je best te doen om de valkuilen te ontwijken.

Erwin schreef: Even los van dit spel en deze uitgever is dit in mijn optiek een verdediging van niks. Wanneer de opbouw onoverzichtelijk is, heb je simpelweg beter je best te doen om de valkuilen te ontwijken.

Laten we het erop houden dat de regels van Ark Nova ook in het origineel slecht geschreven zijn en dat vertaling het alleen maar erger heeft gemaakt.

Peter Hein schreef:

Erwin schreef: Even los van dit spel en deze uitgever is dit in mijn optiek een verdediging van niks. Wanneer de opbouw onoverzichtelijk is, heb je simpelweg beter je best te doen om de valkuilen te ontwijken.

Laten we het erop houden dat de regels van Ark Nova ook in het origineel slecht geschreven zijn en dat vertaling het alleen maar erger heeft gemaakt.

Eens. Met beiden trouwens. Het niet bijster duidelijke origineel (understatement) is geen excuus voor het soort foutjes dat in de vertaling is gemaakt (het woordje "mag" vergeten is gewoon slordig en juist in iets als spelregels desastreus). Over de helderheid van de regels citeer ik graag uit mijn eigen overigens zeer positieve recensie van Ark Nova elders op dit forum, want een geheel andere aanpak van het schrijven van spelregels van met name zwaardere spellen wordt m.i. tijd:

Het spelregelboekje is een heus studieproject. Als je die hebt gelezen, heb je eigenlijk nog steeds geen idee wat je moet doen. Maar zomaar beginnen met het spel is er echt niet bij. Je moet er doorheen. En nog eens. Gevoel dat ik ook bij Gaia Project had. Je ziet nog niet waarom al die regels er nou zijn, en wat al die symbolen betekenen. Ga ik nou regels uitvoeren of een spel spelen?
En echt he, wanneer staat er een held op die spelregelboekjes maakt als stripverhalen? Gewoon een boekje met prenten van het spel met allemaal tekstwolkjes erbij. Die lappen tekst, allemachtig mensen. En dan ben je klaar en kom je erachter dat je nog een FAQ nodig hebt omdat het boekje soms al te vaag is. Enfin. Het is een fase, zeg maar, het doornemen van spelregels. En het is een vak apart, het schrijven ervan.
(Over de foutjes in de NL vertaling heb ik het verder niet, check daarvoor het andere draadje op dit forum.)